Με το παρόν θα θέλαμε να θέσουμε υπόψη σας την εξαιρετικά κρίσιμη κατάσταση του ιστορικού νερόμυλου των Αγνάντων (Δήμος Κεντρικών Τζουμέρκων), η οποία έχει επιδεινωθεί σημαντικά μετά την κακοκαιρία Adel και τις συνεχιζόμενες κατολισθήσεις στην περιοχή.
Συγκεκριμένα, η εκτεταμένη υποχώρηση του εδάφους στο κέντρο του οικισμού έχει θέσει τη λιθόκτιστη κατασκευή του νερόμυλου σε άμεσο κίνδυνο, καθώς τμήματα του φυσικού εδάφους που τη στήριζαν έχουν ήδη αποσαθρωθεί, ενώ έχει ήδη σημειωθεί αποκόλληση και απώλεια τμήματος της λιθοδομής. Το μνημείο βρίσκεται πλέον κυριολεκτικά «στον αέρα», με άμεσο και ορατό τον κίνδυνο περαιτέρω μερικής ή και ολικής κατάρρευσης, ενώ παράλληλα έχουν ενταθεί οι φθορές και στη στέγη του.
Η κατάσταση αυτή δεν αφορά μόνο την ασφάλεια και τη διατήρηση της ίδιας της κατασκευής, αλλά εγείρει σοβαρό ζήτημα προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς της περιοχής. Ο νερόμυλος των Αγνάντων αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα παραδοσιακής τεχνογνωσίας διαχείρισης του νερού και σημαντικό τοπόσημο για τα Τζουμέρκα, συνδεδεμένο τόσο με την ιστορία του οικισμού όσο και με το ευρύτερο πολιτιστικό τοπίο. Αντίστοιχα φαινόμενα αστάθειας και φθοράς έχουν παρατηρηθεί και σε άλλους νερόμυλους της περιοχής, όπως στον νερόμυλο της Σγάρας, γεγονός που αναδεικνύει τη γενικότερη ευαλωτότητα αυτών των μνημείων απέναντι σε ακραία καιρικά φαινόμενα και γεωλογικές μεταβολές που επιφέρουν. 
Στο πλαίσιο της ήδη υπάρχουσας επικοινωνίας με εμπλεκόμενους φορείς, αλλά και ενόψει της ανάγκης για συντονισμένη και άμεση παρέμβαση, έχουμε επικοινωνήσει την παρούσα επιστολή στις 5 Φεβρουαρίου 2026 στους αρμόδιους φορείς, Ιερά Μητρόπολη Άρτης, Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Ηπείρου, Δήμο Κεντρικών Τζουμέρκων, Περιφέρεια Ηπείρου και έως σήμερα έχουμε λάβει σχετική ενημέρωση από την ΥΝΜΤΕ λέγοντας ότι έχει πραγματοποιηθεί αυτοψία και ενημέρωση των φορέων και από την πλευρά τους.
Θεωρούμε εξαιρετικά σημαντικό να επανεξεταστεί και να προχωρήσει χωρίς καθυστέρηση ένα ολοκληρωμένο σχέδιο προστασίας, αποκατάστασης και επαναλειτουργίας του νερόμυλου, λαμβάνοντας υπόψη τα νέα δεδομένα επικινδυνότητας. Βάση όλων των παραπάνω, κρίνουμε ουσιαστικό να επαναφέρουμε συνοπτικά βασικούς άξονες πρότασης που είχε κατατεθεί τον Ιούλιο του 2025 στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως Θεοτόκου Αγνάντων Άρτης, και οι οποίοι θεωρούμε ότι παραμένουν επίκαιροι:
● συμμετοχική αποκατάσταση του νερόμυλου με τη συμβολή της τοπικής κοινότητας
και δράσεις εκπαίδευσης σε παραδοσιακές τεχνικές δόμησης και διαχείρισης νερού,
● διερεύνηση της δυνατότητας ήπιας, επαναλειτουργίας του μύλου,
συμπεριλαμβανομένων λύσεων μικρής κλίμακας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας,
● συμμετοχική χαρτογράφηση των νερόμυλων της ευρύτερης κοινότητας Αγνάντων,
καθώς και των σχετικών παραδοσιακών πρακτικών και υποδομών διαχείρισης του
νερού, ως στοιχεία υλικής και άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς.
Θα θέλαμε να σημειώσουμε ότι οι ομάδες μας δραστηριοποιούνται ήδη ερευνητικά στο πεδίο της ήπιας αξιοποίησης της υδροκίνησης για την παραγωγή ενέργειας σε ιστορικές υποδομές, με στόχο τη σύνδεση της πολιτιστικής κληρονομιάς με σύγχρονες, βιώσιμες πρακτικές.
Σε αυτό τον άξονα, η πιλοτική εφαρμογή μιας τέτοιας λύσης στον νερόμυλο των Αγνάντων, με απόλυτο σεβασμό στον μνημειακό χαρακτήρα και το θεσμικό πλαίσιο
προστασίας, θα μπορούσε να αποτελέσει ένα πρότυπο έργο. Ένα τέτοιο εγχείρημα έχει τη δυνατότητα να λειτουργήσει ως σημείο αναφοράς, να προσελκύσει επισκέπτες, ερευνητές και εκπαιδευτικές δράσεις, και να αναδείξει μια βιώσιμη προοπτική για την ενεργοποίηση και επανανοηματοδότηση του πολιτισμικού αποθέματος της περιοχής.
Θα εκτιμούσαμε ιδιαίτερα τη δυνατότητα μιας άμεσης συνάντησης ή επικοινωνίας με τους εμπλεκόμενους φορείς, προκειμένου να συζητηθεί η επείγουσα κατάσταση του μνημείου, καθώς και οι δυνατότητες συνεργασίας, τεχνικής υποστήριξης ή χρηματοδότησης για την προστασία, τεκμηρίωση και βιώσιμη αξιοποίησή του, πριν η παρούσα κατάσταση οδηγήσει σε ανεπανόρθωτη απώλεια.
Με εκτίμηση,
Για το «Δίκτυο Ορεινών Εργαστηρίων»
Μπουλούκι
Το Σχολείο της Γης
Τζουμέικερς/Tzoumakers
Τα Ψηλά Βουνά
