“Μάσκα”… η τελευταία μας ελπίδα

Μάσκα..ένα αξεσουάρ που επιβλήθηκε στη ζωή μας ως “φύλακας άγγελος” της ίδιας της …ζωής! Η έννοια της μάσκας υπήρχε πάντα “ενοχική” στην συνείδηση  μας..  Αποκρύπτει, μεταμφιέζει, παραποιεί, με μια λέξη καλύπτει! Και να που η μάσκα πρώτη φορά στην ιστορία ήρθε όχι να καλύψει μα να αποκαλύψει.. Τι; … Μα την αδυναμία μας, την κραυγαλέα ασημαντότητά μας κι αν θα  θέλαμε να το πούμε λίγο χαριτωμένα, η μάσκα αποκάλυψε το πόσο “τοσοδούληδες” είμαστε απέναντι στην ίδια τη ζωή. Ως σήμερα η μάσκα χρησίμευε για να εξαφανίσει προσωρινά την φυσιογνωμία μας. Αποτελούσε απαραίτητο στοιχείο μεταμφίεσης προκειμένου να επιτευχθεί η …μεταμόρφωση του ατόμου. Ήταν δηλαδή το εργαλείο να διαχωριστεί ο άνθρωπος από τον ίδιο του τον εαυτό .. Συνδεδεμένη άρρηκτα με τις Απόκριες, το καρναβάλι.. Από την αρχαιότητα η μάσκα απέδιδε στα θέατρα τον ρόλο εκείνου που “υποκρίνεται”. Διπλή η λειτουργία της,  καθώς από τη μία μεταμόρφωνε από την άλλη απελευθέρωνε προκειμένου ο ηθοποιός να ταυτιστεί με τον εκάστοτε ρόλο που ενσάρκωνε. Στα αρχαϊκά έθιμα, στις γιορτές και τα πανηγύρια, οι μάσκες περιγράφουν τα συναισθήματα, τα ένστικτα και τις παρορμήσεις των συμμετεχόντων σε αυτά, για να εκδηλώσουν συμπεριφορές που δεν τολμούν καν να τις προβάλουν στην καθημερινότητα. Στα καρναβάλια, από αρχαιοτάτων χρόνων, (μόνο επί των ημερών μας μια  πανδημία κατάφερε να ανακόψει την ορμή τους), η μάσκα ενσαρκώνει το ξεφάντωμα, τη χαρά, τη γιορτή, τη σάτιρα, την αποδοκιμασία, την καταγγελία, ακόμα και τη γελοιοποίηση. Το να είσαι κάποιος άλλος, σε αυτή τη Διονυσιακή γιορτή, έχει περισσότερο ενδιαφέρον από το να είσαι απλά ο εαυτός σου… Παράλληλα οχυρωμένοι πίσω από μια μάσκα, σε κάποιους δίνεται η “νόμιμη” ευκαιρία να γίνουν  περισσότερο επιθετικοί, βωμολόχοι και αναιδείς. Η μάσκα εν γένει δεν αλλοιώνει μόνο την εικόνα μας, ουσιαστικά αποκρύπτει εν δυνάμει προσωρινά το “εγώ” μας, την προσωπικότητά μας. Μεταφορικά πολλές φορές στη ζωή μας αποζητούμε   «να πέσουν οι μάσκες», εννοώντας να αποκαλυφθούν τα πραγματικά κίνητρα μιας ανάρμοστης και σκοτεινής συμπεριφοράς. Οι μάσκες εν γένει σχετίζονταν μέχρι σήμερα με την απόκρυψη των χαρακτηριστικών και την ελευθερία ή και την ασυδοσία που πηγάζει από την ανωνυμία. Τώρα που ο εξαναγκασμός λόγω συγκυριών της μάσκας κρύβει το μεγαλύτερο μέρος του προσώπου, τα μάτια ως σημείο αναφοράς, το βλέμμα,  αναβαθμίζονται ακόμα περισσότερο. Αυτά οφείλουν να παρουσιάσουν και να εκφράσουν όλα όσα κρύβει αυτό το κομμάτι πανί.  Καλούμαστε  συγχρόνως, έστω και ασυνείδητα, σε μια νέα εκμάθηση..αυτή της ανάγνωσης τους! Είναι αναγκαίο για να μη διαταραχθεί το status των δεδομένων μας, να  μάθουμε να τα «διαβάζουμε», να τα  αποκρυπτογραφούμε αλλά και να τα εμπιστευόμαστε. Είναι η ώρα λοιπόν, που οι άνθρωποι πρέπει να κοιταζόμαστε περισσότερο μέσα στα μάτια.  Εκεί ευτυχώς  θα “διαβάσουμε” και πάλι την επιθυμία, τη νοσταλγία, την αισιοδοξία, την ελπίδα, το νοιάξιμο και την αγάπη… Εκεί όμως θα συναντήσουμε και το φόβο, την ανασφάλεια, τον κίνδυνο, την απογοήτευση. Η νομοτέλεια των πραγμάτων δίνει την βεβαιότητα πως κάποια στιγμή, αργά ή γρήγορα, θα τελειώσει αυτός ο εφιάλτης και τότε όλοι θα ξεκρεμάσουμε από τα αυτιά μας τις ενοχλητικές μάσκες, που δυστυχώς ένα άσχημο παιχνίδι της ζωής τις έχρισε το «φετίχ» της επιβίωσής μας. Μόνο που τότε θα αποκαλυφθεί το αληθινό μας πρόσωπο κι εμείς θα πρέπει να είμαστε σε θέση να το αναγνωρίσουμε με τη νέα του μορφή. Σίγουρα δεν θα ξεχάσουμε ποιοι ήμασταν πριν να μασκαρευτούμε,  μα παράλληλα θα πρέπει τότε να αναγνωρίσουμε τη νέα μας θωριά με τα “σημάδια” που θα αφήσει στα πρόσωπά μας αυτή η τόσο αντιπαθητική πλέον μάσκα. Γιατί ακριβώς ίδιοι δεν θα υπάρξουμε ποτέ ξανά.. Ο Κώστας Ουράνης, ο μεγάλος μας ποιητής, σαν προφητικά, μας είχε επισημάνει τον κίνδυνο από την “πολλαπλή”  χρήση  “μάσκας”:  “Κι ακόμα και στον εαυτό μου-
έκρυψα πάντοτες με μάσκες
που αρέσουνε το πρόσωπο μου.
κι άλλαξα τόσες στη ζωή μου,
που τώρα πια να μη μπορώ
τ’ αληθινό το πρόσωπο μου
να πω ποιο είναι μήτ’ εγώ!”

Μέχρι τότε όμως προλαβαίνουμε! Προλαβαίνουμε όταν  η ώρα σημάνει, γιατί θα σημάνει ακολουθώντας τη νομοτέλεια της φύσης, να βγάλουμε από τη ζωή μας τις μάσκες, να πετάξουμε τα προσωπεία και κάθε παραμορφωτικό καθρέφτη και να ανακαλύψουμε πως  έχουμε κερδίσει ένα πιο “όμορφο” πρόσωπο!  Να αποκαλυφθούμε πιο …ανθρώπινοι, να γίνουμε επιτέλους πιο άνθρωποι! Η πανδημία, ο κόσμος, ο Θεός, το σύμπαν  μας δίδαξε, μας έμαθε, μας στέρησε, μας ξύπνησε. Μας υπενθύμισε κάθε ώρα και λεπτό τι πραγματικά έχει αξία σε αυτή τη ζωή, ποια είναι τα “ακριβά” και τα ανεκτίμητα! Κάπου μέσα στην καθημερινότητα, στη ρουτίνα και στην αφομοίωση μιας εποχής που μας κατάπιε ολάκερους αδηφάγα,χάσαμε το ίδιο το νόημα του υπέρτατου αγαθού, αυτού της ΖΩΗΣ!  Κι όμως αυτός ο εφιάλτης που ζούμε, που πληρώνουμε με ένα εξωφρενικά τεράστιο αντίτιμο, μας έστειλε ένα μήνυμα που κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί πως δεν έλαβε..Είναι η ώρα της συνείδησης, είναι ίσως η μοναδική ευκαιρία της αφύπνισης. Αυτό το “εμείς” που ξεχάσαμε την εποχή της ραγδαίας εξέλιξης, την εποχή που χρίσαμε το “εγώ” βασιλιά και κυρίαρχο των πάντων, την εποχή που απαξιώσαμε αρχές, αξίες, ήθη, το παρελθόν το ίδιο, την εποχή που υπονομεύσαμε το μέλλον που δεν μας ανήκει, που δυναμιτίσαμε και τελικώς τινάξαμε στον αέρα το καταπίστευμα των παιδιών μας, την εποχή που υποδουλώσαμε και ευτελίσαμε  το μεγαλείο της ανθρώπινης ύπαρξης, οφείλουμε να εμπεδώσουμε πως το “μήνυμα” όσο και οξύμωρο να ακούγεται, είναι η σωτηρία!    Η επιλογή στο εξής είναι προσωπική μα κυρίως εσωτερική. Είναι υπόθεση ατομική!. Και δικαιολογία για το αντίθετο δεν θα υπάρχει. Δεν θα μπορούμε, δεν θα δικαιούμαστε για να κυριολεκτούμε  να συμπεριφερθούμε διαφορετικά, απορώντας  με απλοϊκή ή ένοχη αφέλεια για τα όσα συνέβησαν επί των ημερών μας. Ανεπαίσθητα ή εν πλήρει γνώσει και συνειδήσει αυτός ο κόσμος που γνωρίζαμε ήδη αποτελεί παρελθόν. Αυτό το “αύριο” είναι πια η ελπίδα μας, ή που θα επουλώσει τα τραύματά μας, ή που θα υπογράψει πως  ο άνθρωπος δεν έχει πλέον καμία ελπίδα. Είναι  το σταυροδρόμι που το τραγικό συναντά την αισιοδοξία και η επιλογή του δρόμου ανήκει αποκλειστικά στον καθένα μας.
 Αν τελικά, όταν θα πέσουν κυριολεκτικά οι μάσκες θα φέρουμε ένα ανθρώπινο πρόσωπο, αν θα συνεχίσουμε αμετανόητοι να φοράμε προσωπείο ή αν θα εξακολουθήσουμε να χρησιμοποιούμε  “μάσκα” κρύβοντας το ψυχικό μας τέλμα, την “αναπηρία” μας, είναι προσωπική επιλογή. Αν δεν καταφέρουμε  να “γιατρευτούμε”, αν είμαστε ανίκανοι εκμάθησης, αν τα μυαλά μας και οι ψυχές μας θα συνεχίσουν αφυδατωμένα να φθείρονται με μικρά, ποταπά και εξαγοράσιμα είναι προσωπική ευθύνη.
Σήμερα αναγκαζόμαστε να φοράμε μάσκα, όχι γιατί μας την επιβάλουν κάποιοι άλλοι. . Την φοράμε για να νοιώθουμε περισσότερο ασφαλείς. Την φοράμε γιατί δεν υπάρχει καλύτερος γνωστός τουλάχιστον τρόπος για να προστατευτούμε, αλλά το σημαντικότερο, για να προστατεύσουμε τους γύρω μας. Έχουμε την ευκαιρία από το να την ξορκίζουμε, πολύ απλά να την …εκμεταλλευτούμε. Παρανοϊκό θα πουν κάποιοι.. Κι όμως..Ας την αφήσουμε ή ας την “υποχρεώσουμε” να ενεργήσει πολυεπίπεδα υπέρ μας τουλάχιστον για να επαληθευτεί το ρητό ουδέν κακόν αμιγές καλού.  Ας την προστάξουμε να μας αλλάξει, να μας επαναφέρει. Ας την αναγκάσουμε να νικήσει όχι μόνο τον φονικό ιό, μα την ίδια μας την “κακή” φύση.

 Ας την μετατρέψουμε σε “βέλο”.. ‘Η αρετή έχει βέλο, η αμαρτία μάσκα” έγραψε κάποτε ο Βίκτωρ Ουγκώ. Πάμε λοιπόν να την κάνουμε το βέλο της ψυχής μας, πάμε να την καταστήσουμε εμβόλιο απέναντι στην ασυδοσία αυτού του κόσμου, ας γίνει το εργαστήρι που θα πλάσει καλύτερες και πιο συνειδητοποιημένες υπάρξεις, ας γίνει ο βωμός που θα θυσιαστεί όλος αυτός ο τοξικός εγωισμός που ανόητα υιοθετήσαμε, ας γίνει ο τόπος λατρείας της ζωής, ας μετουσιωθεί σε Θεϊκή κοινωνία ανθρωπιάς μέσα στις ψυχές μας.. Είμαστε μικροί και ασήμαντοι απέναντι στην απεραντοσύνη αυτού του κόσμου, είμαστε κάτι λιγότερο από κόκκο άμμου μέσα στο χώρο και στον χρόνο…Κι όμως έχουμε την δυνατότητα να αναστήσουμε, ή να δημιουργήσουμε το μέγιστο πάντων, έναν μικρό Θεό μέσα μας!

Δεν ακούσαμε τον κρότο την ώρα που χτίζονταν τα τείχη όπως λέει ο μεγάλος Καβάφης: 

“Χωρίς περίσκεψιν, χωρίς λύπην, χωρίς αιδώ
μεγάλα κ’ υψηλά τριγύρω μου έκτισαν τείχη.

Και κάθομαι και απελπίζομαι τώρα εδώ.
Άλλο δεν σκέπτομαι: τον νουν μου τρώγει αυτή η τύχη·

διότι πράγματα πολλά έξω να κάμω είχον.
Α όταν έκτιζαν τα τείχη πώς να μην προσέξω.

Αλλά δεν άκουσα ποτέ κρότον κτιστών ή ήχον.

Ανεπαισθήτως μ’ έκλεισαν από τον κόσμον έξω.”

Παρόλα αυτά, έχουμε το όπλο να τα “γκρεμίσουμε”.. Και αυτό δεν είναι άλλο από τη  “μάσκα” αρκεί να λειτουργήσει ως Κολυμβήθρα του Σιλωάμ, ως απευκταίο παραβάν για το διάστημα που όλοι μας και ο καθένας ξεχωριστά, θα ξαναστήνει τον …ΑΝΘΡΩΠΟ!

Ελένη Καραπάνου Λίγκα

Τύπος Ηπείρου