Για τη Χριστίνα και άλλους νέους της γενιάς της, η αναζήτηση του αυθεντικού, του αργού, του ανθρώπινου, φαντάζει όλο και πιο αναγκαία, σε έναν κόσμο που καλπάζει με ταχύτητες που πλέον αδυνατούν να ακολουθηθούν.
Μήπως η νοσταλγία για τα ’90s είναι μια αντίδραση απέναντι στη σημερινή ψηφιακή υπερφόρτωση και την τεχνολογική αναστάτωση που μας περιβάλλει; 
Το CNN Greece μίλησε με νέους της Gen Z, λάτρεις των 90s, με πωλητές βινυλίων και καταστηματάρχες thrift shops, καθώς και με ειδικούς, για να κατανοήσει το φαινόμενο και τις βαθύτερες ανάγκες της νέας γενιάς.
Μια ανάγκη για αυθεντικότητα
Τα social media και οι ψηφιακές πλατφόρμες, όπως το TikTok και το Instagram, έχουν παίξει καθοριστικό ρόλο στην αναβίωση της αισθητικής των ‘90s.
«Μέσα από τα social media, τα βινύλια, τις polaroids ή το 90s στυλ παρουσιάζονται όχι ως κάτι “παλιό”, αλλά ως κάτι cool και διαχρονικό», λέει η Χριστίνα, εξηγώντας γιατί η Gen Z είναι τόσο γοητευμένη από εκείνη την εποχή.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο Γιάννης Κόγιας, που εργάζεται ως συντονιστής πολιστικών δράσεων:
«Τα social media σίγουρα “ξύπνησαν” μέσα μας μια νοσταλγία για τη δεκαετία αυτή μέσω των διαφόρων βίντεο και αφιερωμάτων που κυκλοφορούν».
Όπως περιγράφει, στο TikTok και το Instagram κυκλοφορεί ένα κύμα περιεχομένου που θυμίζει παιδικά χρόνια, cult καλλιτεχνικές δημιουργίες και το lifestyle των 90s:
«Δημιουργούν στο κοινό συγκίνηση και άλλες φορές μια αίσθηση “μελαγχολίας” για ό,τι ξεθώριασε μέσα στον χρόνο και ξεχάστηκε από τον όλο και πιο απαιτητικό ρυθμό της καθημερινότητάς μας».
«Όλα σήμερα είναι άμεσα, άπειρα και συχνά απρόσωπα, και αυτό λείπει από τη σύγχρονη καθημερινότητα. Η επιστροφή δεν είναι τυχαία. Είναι μια ανάγκη να επιβραδύνουμε και να “αποδράσουμε” από την πίεση της σύγχρονης εποχής», συμπληρώνει η Χριστίνα.
Τα social media ως παράδοξο εργαλείο νοσταλγίας
Η αντίφαση, όμως, είναι προφανής: τα social media, που θεωρητικά είναι υπεύθυνα για την υπερφόρτωση των δεδομένων, γίνονται και το μέσο για την αναβίωση αυτών των παλαιών εικόνων και εμπειριών.
Το CNN Greece ζήτησε την επιστημονική άποψη του καθηγητή Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Πέτρο Πετρίδη:
«Οι αντιφάσεις και οι αντιθέσεις είναι εγγενή στοιχεία της ανθρώπινης υποκειμενικότητας και των κοινωνιών στο σύνολό τους… Αν δούμε το διαδίκτυο ως το απόλυτο αρχείο, οι χρήστες μπορούν να εντοπίσουν και να εκτεθούν σε πολιτισμικά έργα του παρελθόντος, να κάνουν ανασυνθέσεις και να τα διαμοιραστούν ταχύτατα».
Τα social media δεν είναι απλώς εργαλεία ταχείας επικοινωνίας και συνεχούς ροής πληροφοριών, αλλά και πλατφόρμες ανασύνθεσης του παρελθόντος, εξηγεί ο κ. Πετρίδης.
«Μπορεί να πρόκειται για μία τετριμένη διαδικασία που απλώς προσπαθεί να προσομοιμώσει και να αντιγράψει με απόλυτο τρόπο το παρελθόν», προσθέτει ο καθηγητής, «αλλά μπορεί να συνιστά και μία διαδικασία κριτικής επανεξέτασης, παρωδίας και αναστοχασμού του παρελθόντος, των παιδικών και νεανικών μας κοινωνικοπολιτισμικών αναφορών, με απώτερο σκοπό να αποκτήσουμε ξανά τη δυνατότητα να φανταστούμε ένα εναλλακτικό μέλλον».
Βινύλια και thrift shops: Ο αναλογικός κόσμος ως αντίδοτο στην ψηφιακή υπερφόρτωση
Η τάση αυτή δεν περιορίζεται μόνο σε μια νοσταλγία που εκφράζεται μέσω της μουσικής ή της αισθητικής, αλλά φτάνει και στις καθημερινές μας επιλογές. Η στροφή προς τα αναλογικά μέσα και η αναβίωση των thrift shops είναι ενδεικτικά της τάσης αυτής. Ο Γιώργος, υπάλληλος στο μαγαζί βινυλίων Discobole αναφέρει:
«Η Gen Z ακούει πολύ Nirvana, Radiohead, Green Day». Όπως εξηγεί, το κοινό υπήρχε πάντα, αλλά: «Τα τελευταία 15 χρόνια αυξήθηκε και άλλο, σε αυτό βοήθησαν τόσο το Record Store Day, όσο και τα social media».
Για τον ίδιο, δεν πρόκειται απλώς για μόδα:
«Εδώ μιλάμε για συστηματική στροφή σε αναλογικά μέσα (vinyl, cassettes, film photography). “Θέλω τη μουσική μου και σε φυσική μορφή και όχι μόνο στο Cloud” μας λένε οι νέοι».
Η ίδια τάση φαίνεται και στο χώρο της μόδας. Η Κωνσταντίνα ιδιοκτήτρια thrift shop παρατηρεί μια εκρηκτική αύξηση της ζήτησης για vintage ρούχα, κυρίως από τη Gen Z.
«Η μόδα από τα 90s & 00s έχει τεράστια αναβίωση στο Gen Z κοινό. Οι πελάτες μας ψάχνουν για χαμηλοκάβαλα τζιν, graphic τοπάκια και super mini φούστες που χαρακτηρίζουν εκείνη την εποχή. Είναι σαν να αναζητούν μια “διάθεση” πιο αυθεντική, μακριά από την αλγοριθμική ταχύτητα των σύγχρονων ψηφιακών τάσεων».
Ο κόσμος που στρέφεται προς το vintage δεν το κάνει μόνο για τη μόδα, αλλά γιατί με αυτόν τον τρόπο ενισχύει την προσωπική του ταυτότητα και τις σχέσεις του με το παρελθόν.
«Το vintage δεν είναι απλώς μόδα. Είναι δήλωση. Ο κόσμος αναζητά ταυτότητες, την αυθεντικότητα και τη σύνδεση με ένα παρελθόν που ίσως να μην έζησε, αλλά το νιώθει σαν κάτι που του ανήκει».
Η «κόπωση» του ψηφιακού: Στροφή προς το αυθεντικό και το χειροπιαστό
Ο Γιάννης Κόγιας, από την πλευρά του, αναφέρει ότι η νοσταλγία δεν είναι απλώς μια αντίδραση, αλλά και μια επιθυμία για αλλαγή στις καθημερινές μας πρακτικές. Όπως λέει, το ερώτημα δεν είναι απλώς γιατί επιστρέφουμε στα ‘90s, αλλά πώς αντιδρούμε στην αβεβαιότητα του κόσμου γύρω μας:
«Η νοσταλγία δεν αρκεί για να εξηγήσει τη στροφή αυτή. Είναι ανάγκη για κάτι περισσότερο…Μια στροφή στις πρακτικές και στην κουλτούρα της εποχής. Αλλιώς, το 90s revival θα ήταν απλώς μια επιφανειακή μόδα».
Αυτό που λείπει από τη σημερινή πραγματικότητα, προσθέτει ο Γιάννης, είναι η «αυθεντικότητα» των στιγμών. Όπως τονίζει, η επανεξέταση της δεκαετίας του ‘90 έρχεται ως αντίδραση στην υπερβολική κατανάλωση περιεχομένου και την επιταχυνόμενη καθημερινότητα που χαρακτηρίζει την εποχή μας.
«Το να ζεις σε ένα ψηφιακό περιβάλλον που συνεχώς σου προτείνει νέες τάσεις, πληροφορίες και εικόνες είναι τόσο κουραστικό, που μας οδηγεί στο να αναζητούμε πράγματα που είχαν πιο αργό ρυθμό, πιο ξεκάθαρη ταυτότητα. Αυτή είναι η ουσία της νοσταλγίας για τα ‘90s».
Η νοσταλγία ως πολιτισμικό σχόλιο
Η νοσταλγία για τα ‘90s, δεν είναι απλώς μια αναπόληση για το παρελθόν, αλλά και μια πολιτισμική δήλωση απέναντι στον σύγχρονο κόσμο. Ο καθηγητής Πέτρος Πετρίδης δίνει μια κοινωνιολογική διάσταση:
«… η κυριαρχία της αβεβαιότητας και η επιτάχυνση των ρυθμών ζωής… έχουν ως αποτέλεσμα την αδυναμία μας να στοχαστούμε και να φανταστούμε ένα διαφορετικό μέλλον. Πρόκειται περισσότερο για ένα είδος ρετροφουτουρισμού που παράγεται ακριβώς στη βάση της αδυναμίας στοχασμού ενός εναλλακτικού μέλλοντος».
Αυτό το κενό στο μέλλον, αυτή η αίσθηση ότι η κοινωνία μας προχωρά χωρίς προσανατολισμό, οδηγεί πολλούς νέους στην αναζήτηση της «ασφάλειας» του παρελθόντος. Τα social media και η σύγχρονη καταναλωτική κουλτούρα προσφέρουν την ευκαιρία να δημιουργούν ανασυνθέσεις του παρελθόντος με σύγχρονο πρόσημο, μετατρέποντας τη νοσταλγία σε μια πράξη επανασύνδεσης με κάτι πιο αυθεντικό και σταθερό.
«Ο πολιτισμός δεν είναι μόνο μια στατική ανάμνηση, αλλά μια συνεχής δημιουργική διαδικασία που αναπαράγει το παρελθόν μέσα από τα νέα κοινωνικά και τεχνολογικά εργαλεία», καταλήγει ο καθηγητής.
