Είναι ένα από τα πιο επικίνδυνα φαινόμενα στα βουνά. Μια χιονοστιβάδα στην Καλιφόρνια σκότωσε εννέα σκιέρ την Τρίτη. Αλλά και αυτός ο χειμώνας στην Ευρώπη έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα θανατηφόρος.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Προειδοποίησης Χιονοστιβάδων (EAWS), τουλάχιστον 99 άτομα έχουν χάσει τη ζωή τους από τον Οκτώβριο του 2025, κυρίως στις Άλπεις — την οροσειρά που αποτελεί το κέντρο του σκι στην ήπειρο και εκτείνεται σε πολλές χώρες, όπως η Γαλλία, η Ιταλία, η Ελβετία και η Αυστρία.
Σύμφωνα με το CNNi, μόνο στις γαλλικές Άλπεις, οι χιονοστιβάδες έχουν σκοτώσει 28 άτομα από το πρώτο θανατηφόρο ατύχημα του χειμώνα στις 26 Δεκεμβρίου, σύμφωνα με την EAWS. Αυτό αποτελεί τεράστια αύξηση σε σχέση με τον μέσο όρο των οκτώ θανάτων που παρατηρούνται συνήθως αυτή την εποχή, σύμφωνα με την Εθνική Ένωση για τη Μελέτη του Χιονιού και των Χιονοστιβάδων της Γαλλίας (ANENA). Στην Ιταλία και την Ελβετία, ο αριθμός των θανάτων από χιονοστιβάδες είναι επίσης πολύ υψηλότερος από το κανονικό.
Επιδεικνύοντας την τρομακτική δύναμή της, μια χιονοστιβάδα εκτροχίασε ένα τρένο στην Ελβετία, τραυματίζοντας πέντε επιβάτες, ενώ μια άλλη σάρωσε ένα καταφύγιο σε μια γαλλική βουνοπλαγιά νωρίτερα αυτό το μήνα, σπάζοντας παράθυρα και συσσωρεύοντας χιόνι μέσα στην κουζίνα του κτιρίου.
Μια χιονοστιβάδα σάρωσε ένα καταφύγιο στο Col du Galibier — ένα βουνό κοντά στη Γκρενόμπλ.
Refuge du Galibier
«Ένας ιμάντας μεταφοράς»
Οι χιονοστιβάδες απαιτούν τον συνδυασμό τριών παραγόντων: Χιόνι, κλίση μεγαλύτερη από 30 μοίρες και ένα ερέθισμα, όπως φρέσκο ή λιωμένο χιόνι, ένα άτομο, ένα ζώο ή άνεμος.
Φυσικά, όλα αυτά υπάρχουν κάθε χειμώνα στις Άλπεις, αλλά συγκεκριμένες συνθήκες έχουν κάνει τον φετινό χειμώνα πιο επικίνδυνο από τους άλλους, εξήγησε ο Stéphane Bornet, διευθυντής της ANENA.
Μετά την πρώτη χιονόπτωση τον Νοέμβριο, είπε, υπήρξε μια μακρά περίοδος υψηλής ατμοσφαιρικής πίεσης, κατά την οποία το χιόνι στο έδαφος εξελίχθηκε σε «κόκκους» που μοιάζουν λίγο με μεγάλους κρυστάλλους ζάχαρης και δεν συνδέονται αποτελεσματικά με τα γύρω στρώματα.
Από μόνο του, αυτό το είδος χιονιού δεν είναι επικίνδυνο. Ωστόσο, αν καλυφθεί από φρέσκο χιόνι, «αυτά τα εύθραυστα στρώματα μπορούν τώρα να ενεργοποιηθούν και να λειτουργήσουν σαν ρουλεμάν, σαν ένα ιμάντα μεταφοράς, που επιτρέπει στην χιονοστιβάδα να γλιστρήσει αρκετά εύκολα», είπε ο Bornet.
Και, τις τελευταίες εβδομάδες, έπεσαν αρκετά μέτρα φρέσκου χιονιού σε όλη την Ευρώπη, ως μέρος ενός καιρικού φαινομένου που προκλήθηκε από ένα ασυνήθιστο νότιο ρεύμα αέρα που έριξε τεράστιες ποσότητες βροχοπτώσεων σε ολόκληρη την ήπειρο, προκαλώντας πλημμύρες σε περιοχές χαμηλότερου υψομέτρου.
Ταυτόχρονα, «το χιόνι τροφοδοτείται από τον άνεμο, πράγμα που σημαίνει ότι έχουμε μεγάλη συσσώρευση χιονιού στο έδαφος», πρόσθεσε ο Bornet.
Τέτοιες συνθήκες ώθησαν αρκετές περιφερειακές υπηρεσίες πρόγνωσης χιονοστιβάδων να εκδώσουν σοβαρή προειδοποίηση επιπέδου 4 για το μεγαλύτερο μέρος των τελευταίων δύο εβδομάδων, με ορισμένες περιοχές να φτάνουν ακόμη και στο πιο σοβαρό επίπεδο 5, τουλάχιστον για μερικές ημέρες.
Ωστόσο, αυτές οι επικίνδυνες συνθήκες είναι ασυνήθιστες, αλλά «όχι εξαιρετικές», σημείωσε η Christine Pielmeier, μετεωρολόγος χιονοστιβάδων στο Ινστιτούτο Έρευνας Χιονιού και Χιονοστιβάδων SLF του WSL στην Ελβετία.
Μπορούν να συμβούν περίπου κάθε 5 έως 15 χρόνια, είπε στο CNNi, τονίζοντας ότι αυτός ο αριθμός είναι μόνο ένας στατιστικός οδηγός, οπότε οι συνθήκες θα μπορούσαν υποθετικά να συμβούν σε δύο συνεχόμενους χειμώνες ή να μην συμβούν καθόλου για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Οι επιστήμονες λένε ότι είναι δύσκολο να μετρηθεί πώς η κλιματική κρίση επηρεάζει τη συχνότητα αυτών των χιονοστιβάδων. Ο καιρός είναι από τη φύση του μεταβατικός — ένα παρόμοιο καιρικό φαινόμενο μπορεί να επηρεάσει ένα περιβάλλον διαφορετικά ανάλογα με τις προϋπάρχουσες συνθήκες — και δεν υπάρχουν πραγματικά διαθέσιμα ολοκληρωμένα σύνολα δεδομένων.
«Είναι δύσκολο να εξαχθεί ένα άμεσο συμπέρασμα», είπε ο Bornet. «Γνωρίζουμε ότι το κλίμα εξελίσσεται, αυτό είναι αναμφισβήτητο».
Ένα φαινόμενο που μπορούμε να αποδώσουμε σαφώς στην κλιματική αλλαγή είναι η διακύμανση της γραμμής βροχής-χιόνι, που σημαίνει ότι «θα έχουμε καιρικά φαινόμενα που θα φέρνουν χιόνι σε πολύ χαμηλά υψόμετρα και την επόμενη μέρα μπορεί να βρέξει σε υψόμετρο 2.000 ή 2.500 μέτρων», είπε.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό θα προκαλέσει «τη σταθεροποίηση του χιονιού μέσω της καθίζησης και της συγκόλλησης», καθιστώντας το λιγότερο επιρρεπές σε χιονοστιβάδες, «ενώ σε άλλες περιπτώσεις, θα μπορούσε να κάνει το χιόνι βαρύτερο», πρόσθεσε.
Σπρώχνοντας τα όρια
Τα βουνά, παρόλο που φαίνονται εξημερωμένα από τις τουριστικές υποδομές, παραμένουν άγρια και επικίνδυνα, ιδιαίτερα υπό αυτές τις συνθήκες.
Για πολλούς, αυτό αποτελεί την έλξη του σκι εκτός πίστας, μια ευκαιρία να δοκιμάσουν τις δυνάμεις τους στο έδαφος και να περιπλανηθούν ελεύθερα στο παρθένο χιόνι, χωρίς τους περιορισμούς των διαμορφωμένων πιστών.
Ακόμα και με αυτόν τον πειρασμό, οι περισσότεροι έμπειροι σκιέρ παραμένουν στις σημαδεμένες πίστες όταν οι συνθήκες είναι επικίνδυνες. Ωστόσο, ορισμένοι, ειδικά οι τουρίστες που μπορεί να έχουν ξοδέψει χιλιάδες δολάρια για τις εβδομαδιαίες διακοπές τους στο σκι, είναι λιγότερο πιθανό να λάβουν υπόψη τις προειδοποιήσεις για χιονοστιβάδες.
«Επενδύεις χρόνο και χρήμα, δεν μπορείς να τα ανακτήσεις, οπότε θα ήθελες να έχεις κάποια απόδοση για αυτή την επένδυση και αυτό σε ωθεί να ξεπεράσεις τα όρια», δήλωσε στο CNNi ο Audun Hetland, ο οποίος μελετά τις χιονοστιβάδες στο Πανεπιστήμιο της Αρκτικής της Νορβηγίας.
Και οι έμπειροι οδηγοί και σκιέρ μπορεί να χρειαστούν μέρες για να αξιολογήσουν το έδαφος σε δύσκολες συνθήκες — χρόνο που οι τουρίστες απλά δεν έχουν, πρόσθεσε ο Hetland.
Αρκετοί από τους νεκρούς των τελευταίων εβδομάδων ήταν τουρίστες.
Το σκι εκτός πίστας έχει γίνει όλο και πιο δημοφιλές τα τελευταία χρόνια, με αποτέλεσμα όλο και περισσότεροι άνθρωποι να τολμούν να το δοκιμάσουν. Ωστόσο, αυτή η αλλαγή από μόνη της «δεν οδηγεί απαραίτητα σε περισσότερα θανατηφόρα ατυχήματα από χιονοστιβάδες», είπε η Pielmeier.
Αυτό συμβαίνει επειδή οι περισσότεροι από αυτούς τους ανθρώπους είναι συχνά πεζοπόροι με χιονοπέδιλα που συνήθως αποφεύγουν το απότομο έδαφος. Εν τω μεταξύ, οι σκιέρ εκτός πίστας είναι καλύτερα ενημερωμένοι για τις χιονοστιβάδες, διαθέτουν καλύτερο εξοπλισμό και απολαμβάνουν καλύτερα οργανωμένη διάσωση στο βουνό, πρόσθεσε.
Ενώ οι συνθήκες παραμένουν επικίνδυνες, οι ειδικοί συμβουλεύουν να διαβάζετε την πρόγνωση χιονοστιβάδων, να κάνετε σκι με τοπικούς έμπειρους οδηγούς και να επιλέγετε πιο ρηχές πλαγιές για σκι εκτός πίστας.
Το χιόνι δεν θα παραμείνει τόσο επικίνδυνο για πάντα
Η Pielmeier αναμένει ότι οι συνθήκες θα υποχωρήσουν σε μεγάλο μέρος της Ελβετίας κατά τη διάρκεια της επόμενης εβδομάδας, μόλις σταθεροποιηθεί το νέο χιόνι, εκτός από το νότιο τμήμα της χώρας όπου έχει πέσει λιγότερο χιόνι.
Σε ορισμένες περιοχές της Γαλλίας, ωστόσο, ο Bornet αναμένει ότι ο κίνδυνος θα παραμείνει για αρκετές εβδομάδες, όσο το χιόνι παραμένει ασταθές.
