Τέσσερα χρόνια από την ρωσική εισβολή: Πώς ο πόλεμος στην Ουκρανία άλλαξε τον κόσμο

Τέσσερα χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή, ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει πάψει να είναι μια περιφερειακή κρίση, καθώς έχει προκαλέσει τεκτονικές αλλαγές στο διεθνές στερέωμα. Στην ουσία, ο πόλεμος αυτός κατάφερε να εκσυγχρονίσει τον τρόπο που διεξάγονται οι πόλεμοι, να ανατρέψει την αρχιτεκτονική της ευρωπαϊκής ασφάλειας και επιτάχυνε τη μετάβαση σε ένα πολυπολικό σύστημα πολύ διαφορετικό από αυτό που ίσχυε πριν τον πόλεμο.

Η στρατηγική κόπωση της Δύσης

Η Ουκρανία συνεχίζει να μάχεται για την επιβίωσή της, αλλά ταυτόχρονα λειτουργεί ως προκεχωρημένο ανάχωμα για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Το παράδοξο είναι εμφανές. Σε πολλές δυτικές κοινωνίες αυξάνεται η επιθυμία για άμεσο τερματισμό του πολέμου, κυρίως λόγω του οικονομικού κόστους. Ωστόσο, η περιορισμένη και συχνά καθυστερημένη στρατιωτική υποστήριξη προς το Κίεβο συμβάλλει στη διαιώνιση της σύγκρουσης.

Η Ευρώπη επιλέγει να δαπανά λιγότερα σήμερα, αναλαμβάνοντας το ρίσκο πολύ μεγαλύτερου κόστους στο μέλλον. Αν οι ουκρανικές γραμμές άμυνας κατέρρεαν και το Κίεβο αποσταθεροποιούνταν, η Μόσχα, σύμφωνα με δυτικές εκτιμήσεις, θα βρισκόταν σύντομα στα σύνορα της NATO. Παρ’ όλα αυτά, η απειλή δεν έχει μετατραπεί σε συνολική και άμεση στρατηγική κινητοποίηση. Η προσδοκία ότι η Ρωσία θα εξαντληθεί οικονομικά ή δημογραφικά, παραμένει περισσότερο ελπίδα, παρά συγκροτημένο σχέδιο.

Διπλωματική απορρύθμιση

Η επιστροφή του Τραμπ στην προεδρία σηματοδότησε ρήξη με τις παραδοσιακές διπλωματικές διαδικασίες. Οι κλασικές φόρμουλες διαπραγμάτευσης, με σταδιακή οικοδόμηση εμπιστοσύνης και σαφή πλαίσια, αντικαταστάθηκαν από μια πιο άμεση και απρόβλεπτη προσέγγιση. Το αποτέλεσμα, μέχρι στιγμής, παραμένει περιορισμένο.

Παρά τις επαφές με τη Μόσχα και τις αποσπασματικές εκεχειρίες σε επιμέρους τομείς, δεν έχει επιτευχθεί ουσιαστική πρόοδος προς μια συνολική ειρηνευτική συμφωνία.

Ο υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, παραδέχθηκε ότι η Ουάσιγκτον δεν είναι βέβαιη για τις πραγματικές προθέσεις της Ρωσίας. Οι διαδοχικοί γύροι συνομιλιών σε διαφορετικές πρωτεύουσες υποδηλώνουν κινητικότητα, αλλά όχι απτό αποτέλεσμα.

Ο πόλεμος των drones

Όπως αναφέρει ανάλυση του CNNi, η πιο διαρκής κληρονομιά της σύγκρουσης ενδέχεται να είναι τεχνολογική. Η Ουκρανία ανέπτυξε σε μεγάλη κλίμακα επιθετικά και αναχαιτιστικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη για να καλύψει κρίσιμα κενά σε πυρομαχικά και ανθρώπινο δυναμικό. Η καινοτομία στο πεδίο της μάχης εξελίσσεται με ταχύτητα εβδομάδων, δημιουργώντας έναν συνεχή κύκλο προσαρμογής.

Η Ρωσία απάντησε με την ανάπτυξη πιο αυτοματοποιημένων συστημάτων, μεταξύ των οποίων και drones εξοπλισμένα με αισθητήρες κίνησης, τα οποία λειτουργούν ως μηχανισμοί ενέδρας. Η ευρεία χρήση τέτοιων τεχνολογιών αναδιαμορφώνει τα στρατιωτικά δόγματα διεθνώς και αναγκάζει τις δυτικές ένοπλες δυνάμεις να αναπροσαρμόσουν άμεσα την δομή και τις προμήθειές τους.

Ανακατανομή ισχύος

Ο πόλεμος επιτάχυνε τις μεταβολές στην παγκόσμια ισορροπία. Η Κίνα διατηρεί προσεκτική στάση, στηρίζοντας τη ρωσική οικονομία μέσω ενεργειακών συναλλαγών και εξαγωγών εξοπλισμού διττής χρήσης, χωρίς να εμπλέκεται άμεσα στη σύγκρουση.

Από την πλευρά της, η Ινδία αξιοποιεί την ευκαιρία που της δίνεται μέσω της φθηνής εισαγωγής ρωσικής ενέργειας. Η Ρωσία, αν και απομονωμένη από τη Δύση, εντάσσεται βαθύτερα σε ένα ευρασιατικό δίκτυο συνεργασιών, με σαφή μετατόπιση ισορροπιών προς το Πεκίνο.

Παράλληλα, οι Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται λιγότερο πρόθυμες να λειτουργήσουν ως ο αδιαμφισβήτητος εγγυητής της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Η Ευρώπη καλείται να αναλάβει μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης, χωρίς όμως να έχει ακόμη επιδείξει την πολιτική συνοχή και ταχύτητα που απαιτεί η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα.

Η ουκρανική πραγματικότητα

Πίσω από τους χάρτες, τις στρατιωτικές αναλύσεις και τα διπλωματικά παρασκήνια βρίσκεται μια κοινωνία που λειτουργεί στα όρια της αντοχής της. Η έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού στο μέτωπο, η πολυετής καταπόνηση των στρατιωτών χωρίς επαρκή ανάπαυση και η διαρκής απειλή αεροπορικών και πυραυλικών επιθέσεων έχουν διαμορφώσει μια καθημερινότητα μόνιμης επιστράτευσης. Η κόπωση δεν είναι πια συγκυριακή, αλλά δομικό στοιχείο της ουκρανικής πραγματικότητας.

Την ίδια στιγμή, η χώρα έχει μετατραπεί σε πεδίο ταχύτατης στρατιωτικής προσαρμογής. Έχει χάσει εδάφη και ανθρώπους, αλλά έχει αποκτήσει πολύτιμη επιχειρησιακή εμπειρία, ευελιξία στη διοίκηση και σημαντική τεχνολογική εξειδίκευση, ιδίως στον τομέα των μη επανδρωμένων συστημάτων και της ψηφιακής διαχείρισης μάχης. Αυτή η διπλή εικόνα, απώλεια και ταυτόχρονη εξέλιξη, καθορίζει τη σημερινή της θέση.

Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν αφορά μόνο τη στρατιωτική αντοχή της Ουκρανίας. Αφορά τη στρατηγική προσαρμογή της Δύσης. Αν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και οι σύμμαχοι δεν μετατρέψουν τις διαπιστώσεις σε συνεκτική πολιτική και σταθερή υποστήριξη, ο χρόνος θα λειτουργήσει υπέρ της φθοράς και όχι της σταθερότητας.