Πώς ο Τραμπ μετατρέπει το ΝΑΤΟ σε «μηχανή παραγωγής χρημάτων»

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει επαναπροσδιορίσει μια διατλαντική συμμαχία δεκαετιών, που βασιζόταν σε κοινές δημοκρατικές αξίες, σε ένα πλαίσιο με το οποίο αισθάνεται πιο άνετα να διαχειρίζεται — μια επιχείρηση.

Το ΝΑΤΟ ως «αγορά άμυνας»

Έχει πείσει τα μέλη του ΝΑΤΟ να αυξήσουν σημαντικά τις αμυντικές τους δαπάνες και να επενδύσουν μαζικά σε αμερικανικά όπλα για την Ουκρανία. Αυτή την εβδομάδα, στη σύνοδο των ηγετών της συμμαχίας, ο Αμερικανός πρόεδρος θα επικεντρωθεί ξανά στο πόσα μπορούν να ξοδέψουν οι Ευρωπαίοι σε αμερικανικό στρατιωτικό εξοπλισμό.

Σύμφωνα με το Politico, αυτή η αλλαγή, που αντικατοπτρίζει την ολοένα και πιο «συναλλακτική» προσέγγιση της κυβέρνησης απέναντι σε κάποιους από τους στενότερους συμμάχους της Αμερικής, κινδυνεύει να παραμερίσει συζητήσεις για την επέκταση της συμμαχίας ή για την άμυνα της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ απέναντι στη Ρωσία. Παράλληλα, έχει πιέσει τις σχέσεις που κρατούσαν ενωμένη την ομάδα — μετατρέποντας τη συμμαχία σε κάτι που καθορίζεται περισσότερο από τα εθνικά συμφέροντα παρά από κοινές αξίες.

«Η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται από τις ΗΠΑ για κάποιο διάστημα», είπε ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης. «Δεν είναι προς το συμφέρον μας να δημιουργούμε συγκρούσεις. Αλλά πρέπει επίσης να κάνουμε τις ΗΠΑ να καταλάβουν με πιο αποφασιστικό τρόπο ότι η Ευρώπη δεν είναι δεδομένη, ότι έχουμε και εμείς τα δικά μας συμφέροντα».

Ο Μάτ Γουίτκερ, πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, τόνισε την οικονομική διάσταση της φετινής συνόδου κορυφής, που θα γίνει στην Άγκυρα στις 7 και 8 Ιουλίου.

Η Ουάσινγκτον «χαιρετίζει τις ευρωπαϊκές προσπάθειες να αυξήσουν την αμυντική παραγωγή και να μειώσουν τους κανονισμούς», είπε σε δημοσιογράφους πριν τη σύνοδο. «Αλλά δεν υποστηρίζουμε τη προστατευτική γλώσσα που συχνά περιλαμβάνεται σε πολλές ευρωπαϊκές αμυντικές πρωτοβουλίες. Αυτό είναι ένα θέμα που μπορεί να συζητηθεί στη σύνοδο και ελπίζουμε να υπάρξει συμφωνία».

Ο Γουίτκερ επαίνεσε τους συμμάχους για τις δεσμεύσεις τους σχεδόν 120 δισ. δολαρίων σε αμυντικές δαπάνες τον τελευταίο χρόνο, με τα μισά να πηγαίνουν σε αμερικανικό εξοπλισμό, και το χαρακτήρισε «καλό ξεκίνημα».

Οικονομική διάσταση

Αυτή η επένδυση είναι πολύ μεγαλύτερη από την περσινή σύνοδο, όταν οι σύμμαχοι είχαν πανηγυρίσει για τα επιπλέον 90 δισ. δολάρια που είχαν επενδύσει. Αυτό ακολούθησε την απαίτηση του Τραμπ οι σύμμαχοι να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες από 2% σε 5% του ΑΕΠ, αλλιώς να χάσουν την υποστήριξη των ΗΠΑ. Ο πρόεδρος έχει επανειλημμένα απειλήσει να αποχωρήσει από τη συμμαχία αν οι χώρες δεν συμμορφωθούν. Και ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ έχει συνδέσει τις υψηλότερες δαπάνες με ταχύτερες πωλήσεις αμερικανικών όπλων.

Αυτή η «επιχειρηματική» προσέγγιση έχει εμφανιστεί σε κάποιο βαθμό σε όλες τις έξι ετήσιες συνόδους του Τραμπ στις δύο θητείες του. Όμως έχει γίνει πιο ξεκάθαρη καθώς ο πρόεδρος εξετάζει το ενδεχόμενο προσάρτησης της Γροιλανδίας, αμφιταλαντεύεται για την αμερικανική υποστήριξη προς την Ουκρανία και επιβάλλει υψηλούς δασμούς σε μέλη του ΝΑΤΟ. Η προσέγγιση αυτή ακολουθεί επίσης τη λογική «αγοράζετε αμερικανικά προϊόντα», χωρίς αντίστοιχες εμπορικές συμφωνίες.

Η Ευρώπη συμμετέχει στο “παιχνίδι” — προς το παρόν. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, σε επίσκεψή του στην Ουάσινγκτον τον περασμένο μήνα, είπε ότι οι ευρωπαϊκές επενδύσεις στηρίζουν 110.000 αμερικανικές θέσεις εργασίας μέσω 300 δισ. δολαρίων σε παραγγελίες αμερικανικών όπλων. Και το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία, λίγες μέρες πριν τη σύνοδο, ανακοίνωσαν σχέδια για παραγωγή αμερικανικών όπλων στις χώρες τους με άδεια.

«Ο γενικός γραμματέας θέλει να μετατρέψει τη σύνοδο σε μια εκδήλωση συμφωνιών όπου οι εταιρείες θα ανακοινώνουν συνεργασίες», είπε ένας δεύτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης. «Αν ο Τραμπ δει τη βιομηχανική διάσταση ως κάτι θετικό, τότε ίσως δει και τη σύνοδο και το ΝΑΤΟ θετικά».

Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι παραδέχονται ότι δεν θα μπορέσουν να παρουσιάσουν κάτι τόσο εντυπωσιακό όσο πέρσι στη σύνοδο στη Χάγη. Ωστόσο σχεδιάζουν ανακοινώσεις συμφωνιών αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων και ένα φόρουμ αμυντικής βιομηχανίας παράλληλα με τη σύνοδο.

«Θέλουμε να μπούμε, να κάνουμε τις δεσμεύσεις μας για δαπάνες και ασφάλεια και να φύγουμε πριν πάει κάτι στραβά», είπε ένας τρίτος Ευρωπαίος διπλωμάτης. «Πρέπει να το κάνουμε για την ασφάλειά μας, αλλά υπάρχει και άλλη διάσταση».

Ο Λευκός Οίκος και το Πεντάγωνο δεν απάντησαν σε αίτημα για σχόλιο. Ο Τραμπ όμως δήλωσε ότι χώρες όπως η Γερμανία δεν κάνουν αρκετά. «Οι Ηνωμένες Πολιτείες ξοδεύουν περισσότερα από κάθε άλλη χώρα στο ΝΑΤΟ για να τις προστατεύουν, χωρίς να παίρνουν ανάλογο όφελος», έγραψε στα κοινωνικά δίκτυα.

Τα μέλη του ΝΑΤΟ έχουν νιώσει μεγαλύτερη πίεση τους τελευταίους μήνες, μετά από ανακοινώσεις του Τραμπ για αποσύρσεις στρατευμάτων από τη Γερμανία και ακύρωση αποστολών στην Πολωνία.

Ανησυχεί η Ευρώπη

Η Ευρώπη επίσης ανησυχεί για τον πόλεμο στην Ουκρανία και την προέλαση της Ρωσίας προς τα σύνορα του ΝΑΤΟ. Οι ηγέτες προσπαθούν να καταλάβουν πώς θα αμυνθεί η ήπειρος με τις ΗΠΑ λιγότερο πρόθυμες να εμπλακούν στρατιωτικά. Το Πεντάγωνο αναμένεται να ακυρώσει σχέδιο αποστολής πυραύλων Tomahawk στη Γερμανία, λόγω ανησυχιών για κλιμάκωση με τη Ρωσία, αφήνοντας κενό στις δυνατότητες μεγάλου βεληνεκούς του Βερολίνου.

Το Υπουργείο Άμυνας επίσης μεταφέρει γραφεία που χειρίζονταν πωλήσεις όπλων σε νέο τμήμα, στο πλαίσιο αναδιοργάνωσης για την προώθηση των εξαγωγών και την ενίσχυση των αμερικανικών πωλήσεων.

Η κυβέρνηση έχει επίσης καταστήσει σαφές ότι θέλει να επαναπροσδιορίσει τη συμμαχία. Ο Χέγκσεθ επέκρινε έντονα τους υπουργούς Άμυνας του ΝΑΤΟ, κατηγορώντας την Ευρώπη για την πολιτική της κουλτούρα και λέγοντας ότι οι ΗΠΑ επανεξετάζουν τη στρατιωτική τους παρουσία στην ήπειρο.

Χαρακτήρισε το ΝΑΤΟ «χάρτινη τίγρη» με «ανθυγιεινή εξάρτηση» από τις αμερικανικές δυνάμεις. Επίσης είπε ότι οι σύμμαχοι δεν βοήθησαν τις ΗΠΑ στον πόλεμο με το Ιράν, παρότι δεν είχαν ενημερωθεί ούτε ζητήθηκε βοήθεια εγκαίρως.

Η συμμαχία, είπε, πρέπει να γίνει ξανά μια πραγματική στρατιωτική συμμαχία με ισχυρές δυνατότητες αποτροπής και ευρωπαϊκή ηγεσία στην άμυνα της ηπείρου.