Η εικόνα που διαμορφώνεται το τελευταίο διάστημα στην Ήπειρο γύρω από την απορρόφηση κονδυλίων του ΕΣΠΑ προκαλεί εύλογο προβληματισμό και αναδεικνύει ένα φαινόμενο που μέχρι πρότινος φάνταζε αδιανόητο. Ενώ επί χρόνια οι Δήμοι κατήγγελλαν έλλειψη χρηματοδότησης και αδυναμία υλοποίησης έργων, σήμερα οι ίδιοι διαμαρτύρονται επειδή πιέζονται να αξιοποιήσουν διαθέσιμα εκατομμύρια ευρώ, χωρίς όμως να είναι έτοιμοι να το πράξουν.
Η συνεδρίαση της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Ηπείρου την περασμένη Παρασκευή ανέδειξε με σαφήνεια αυτή την αντίφαση. Οι δήμαρχοι των τεσσάρων πρωτευουσών των νομών εμφανίστηκαν να καταγγέλλουν τη Διαχειριστική Αρχή, όχι για καθυστερήσεις ή αδιαφορία, αλλά επειδή ζητά ώριμες μελέτες και επιμένει στην τήρηση συγκεκριμένων χρονοδιαγραμμάτων στο πλαίσιο των Στρατηγικών Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης.
Με πρωτοβουλία του Δημάρχου Ιωαννίνων ζητήθηκε να «στιγματιστεί» η στάση της Διαχειριστικής Αρχής, η οποία, σύμφωνα με τους δημάρχους, επιβάλλει ασφυκτικές προθεσμίες. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι ότι η Αρχή ζητά απλώς το αυτονόητο: έργα έτοιμα προς ένταξη, προκειμένου να χρηματοδοτηθούν παρεμβάσεις δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ που μπορούν να βελτιώσουν ουσιαστικά την καθημερινότητα χιλιάδων πολιτών. 
Η πίεση αυτή δεν προέκυψε αιφνιδιαστικά. Από την έναρξη της νέας προγραμματικής περιόδου του ΕΣΠΑ, πριν από περίπου δύο χρόνια, ο προγραμματισμός των προσκλήσεων έχει παρουσιαστεί αναλυτικά, ενώ στην τελευταία Επιτροπή Παρακολούθησης, πριν από έναν χρόνο, τέθηκαν όλα τα δεδομένα επί τάπητος. Παρ’ όλα αυτά, αρκετοί δήμαρχοι απουσίαζαν από τη συγκεκριμένη συνεδρίαση, μεταξύ αυτών και ο Δήμαρχος Ιωαννίνων, επικαλούμενος άλλες υποχρεώσεις.
Ακόμη πιο κρίσιμο στοιχείο αποτελεί το γεγονός ότι η Διαχειριστική Αρχή δεν περιορίστηκε σε γενικές κατευθύνσεις, αλλά παρείχε έμπρακτη στήριξη στους Δήμους. Μέσω ειδικής πρόσκλησης διέθεσε ένα εκατομμύριο ευρώ για τεχνική βοήθεια, προκειμένου οι Δήμοι Άρτας, Πρέβεζας, Ηγουμενίτσας και Ιωαννίνων να προσλάβουν συμβούλους και να ωριμάσουν τα έργα που οι ίδιοι επέλεξαν.
Η χρηματοδότηση αυτή δόθηκε τον Απρίλιο του 2024, αποτελώντας ουσιαστικά ένα σημαντικό «κεφάλαιο εκκίνησης», ιδιαίτερα για νεοεκλεγμένες δημοτικές αρχές. Παρ’ όλα αυτά, η αξιοποίησή της υπήρξε εξαιρετικά αργή. Ενδεικτικό είναι ότι στον Δήμο Ιωαννιτών χρειάστηκε περίπου ενάμισης χρόνος για να κατατεθεί μια απλή πρόταση αξιοποίησης της τεχνικής βοήθειας, αφήνοντας πολύτιμο χρόνο ανεκμετάλλευτο.
Σήμερα, οι ίδιοι Δήμοι ζητούν επανειλημμένα παρατάσεις στις προσκλήσεις. Έλαβαν ήδη τρίμηνη παράταση, ωστόσο εκφράζουν δυσαρέσκεια επειδή επιθυμούν εξάμηνη. Κάτι τέτοιο, όμως, δεν συνάδει με τη λογική και τους κανόνες των ευρωπαϊκών προγραμμάτων, όπου οι παρατάσεις δίνονται συνήθως για λίγες ημέρες ή εβδομάδες και όχι για μήνες.
Το χρονοδιάγραμμα είναι αμείλικτο. Το πρόγραμμα ολοκληρώνεται το 2029 και με τον ρυθμό που κινούνται ορισμένοι Δήμοι, η ολοκλήρωση των έργων μέσα στα επόμενα τρία με τριάμισι χρόνια φαντάζει εξαιρετικά αμφίβολη. Παρ’ όλα αυτά, η ανησυχία αυτή δεν φαίνεται να απασχολεί σοβαρά τις δημοτικές αρχές.
Η Διαχειριστική Αρχή έχει ενεργήσει εγκαίρως και θεσμικά, παρέχοντας εργαλεία, τεχνική υποστήριξη και σαφή χρονοδιαγράμματα, με μοναδικό στόχο να μη χαθούν πολύτιμοι πόροι από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα. Το ΕΣΠΑ λειτουργεί με αυστηρούς κανόνες και δεν επιτρέπει εφησυχασμό ή καθυστερήσεις χωρίς συνέπειες.
Δύο χρόνια μετά την ανάληψη των καθηκόντων τους, οι σημερινές δημοτικές αρχές δεν μπορούν πλέον να επικαλούνται μεταβατικές περιόδους ή έλλειψη χρόνου. Αντί να αναζητούν ευθύνες αλλού, η προσπάθεια στοχοποίησης μιας υπηρεσίας που πιέζει για απορρόφηση πόρων μοιάζει περισσότερο με απόπειρα συγκάλυψης διοικητικής ανεπάρκειας.
Αν τελικά, στο τέλος του 2026 ή του 2027, χαθούν δεκάδες εκατομμύρια ευρώ για την Ήπειρο, η ευθύνη θα είναι σαφής και συγκεκριμένη. Θα οφείλεται αποκλειστικά στην αδυναμία των τελικών δικαιούχων να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους. Γιατί πλέον δεν μιλάμε για χρήματα που δεν δίνονται, αλλά για χρήματα που οι Δήμοι καλούνται να πάρουν και αδυνατούν.
