Η τραγωδία των Τεμπών αποτέλεσε μια βίαιη «αφύπνιση» τόσο για την ελληνική κοινωνία όσο και το πολιτικό σύστημα· οι χρόνιες παθογένειες του σιδηροδρομικού δικτύου, η οικονομική παραμέληση και οι νοοτροπίες αδιαφορίας και μετατόπισης ευθυνών ήρθαν στην επιφάνεια με τον πλέον δραματικό τρόπο.
Τρία χρόνια μετά αντιμετωπίζονται αυτά τα φαινόμενα;
Ποια συστήματα ασφαλείας έχουν τεθεί -ή αναμένεται να τεθούν- σε ισχύ και ποιο είναι το όραμα για την «επόμενη μέρα» του ελληνικού σιδηρόδρομου;
Και πόσο ασφαλείς αισθάνονται οι Έλληνες όταν επιβιβάζονται σε ένα τρένο;
Τα ερωτήματα αυτά διερευνά τo μίνι ντοκιμαντέρ του CNN Greece για την ασφάλεια των τρένων.
Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Μεταφορών, εργαζόμενοι του ελληνικού σιδηρόδρομου, εμπειρογνώμονες αλλά και οι «πρωταγωνιστές» του δυστυχήματος στην κοιλάδα των Τεμπών δίνουν τις δικές τους απαντήσεις.
CNN Greece
Τα διδάγματα και η πικρή «επίγευση»
«Τα διδάγματα από τις τραγωδίες έχουν μπει σε τροχιά» αναφέρει χαρακτηριστικά ο αναπληρωτής υπουργός Μεταφορών Κωνσταντίνος Κυρανάκης, τονίζοντας παράλληλα ότι «έχουμε πολύ πιο ασφαλή τρένα από την εποχή των Τεμπών».
Ο αναπληρωτής υπουργός Μεταφορών Κωνσταντίνος Κυρανάκης
CNN Greece
Οι αλλαγές στο σιδηροδρομικό δίκτυο, που έγιναν επιτακτικές μετά την τραγωδία των Τεμπών, βασίζονται σε τρεις πυλώνες:
- Μέτρα ασφάλειας και υποδομές (τηλεδοίκηση, ETCS, GSM-R και σηματοδότηση)
- Προσωπικό και εκπαίδευση
- Νέα τρένα, νέες υποδομές, νέοι σταθμοί
Ο Γενικός Γραμματέας του υπουργείου Μεταφορών, Στέλιος Σακαρέτσιος, συγκρίνει το τότε με το τώρα:
«Περνάμε από την εποχή που οι εντολές μεταξύ σταθμάρχη και μηχανοδηγού δίνονταν με χαρτάκια… Τις πρώτες μέρες που είχα αναλάβει τα καθήκοντά μου το καλοκαίρι και ταξιδέψαμε μαζί με τον κύριο Κυρανάκη στο Αθήνα – Θεσσαλονίκη για να έχουμε εικόνα της πραγματικής λειτουργίας του σιδηρόδρομου, δεν θα ξεχάσω την εικόνα που ένας σταθμάρχης σε μια στάση, ερχόταν στη μηχανή και έδινε ένα χαρτάκι με την πορεία που πρέπει να ακολουθήσει στο τρένο στο μηχανοδηγό. Και αυτό ουσιαστικά ήταν η εντολή, η οποία δεν υπήρχε… Μπορεί να μεταδιδόταν προφορικά αλλά δεν καταγραφόταν σε μια ψηφιακή βάση, ούτε ελεγχόταν η εκτέλεσή της. Σήμερα με το railway.gov.gr δημιουργούμε το ψηφιακό μητρώο εντολών και παραβάσεων».
«Ό,τι κινείται, είτε είναι σιδηροδρομικό όχημα είτε είναι αυτοκίνητο, έχει πάντα ένα ποσοστό να συμβεί κάποιο ατύχημα» λέει στο CNN Greece ο Νίκος Τσικαλάκης, γενικός γραμματέας του σωματείου εργαζομένων του ΟΣΕ.
Σιδηροδρομικές γραμμές
CNN Greece
«Στους ρυθμούς που δουλεύει σήμερα ο σιδηρόδρομος είναι ασφαλής… μέχρι να αποπερατωθούν τα έργα, επειδή και οι ταχύτητες είναι μικρότερες και οι συρμοί είναι λιγότεροι, υπάρχει ασφάλεια στον σιδηρόδρομο με τα σημερινά δεδομένα» αναφέρει o ίδιος.
«Η κατάσταση είναι βελτιωμένη σε σχέση με ό,τι συνέβη τη νύχτα των Τεμπών» λέει με τη σειρά του ο Κώστας Γενηδούνιας, πρόεδρος του σωματείου μηχανοδηγών, τονίζοντας ωστόσο ότι αυτή τη στιγμή ο ελληνικός σιδηρόδρομος «υπολειτουργεί».
Ο Διευθύνων Σύμβουλος του ΟΣΕ Χρήστος Παληός υπογραμμίζει ότι αυτή τη στιγμή υλοποιείται το «μεγαλύτερο πρόγραμμα συντηρήσεων που έχει γίνει εδώ και δεκαετίες στον ελληνικό σιδηρόδρομο», καθώς και έργα αποκατάστασης.
Ο Διευθύνων Σύμβουλος του ΟΣΕ Χρήστος Παληός
CNN Greece
«Στον κύριο άξονα στο Αθήνα – Θεσσαλονίκη, είναι εγκατεστημένη και λειτουργική η σηματοδότηση, η τηλεδιοίκηση και το ECTS. Εξαίρεση αποτελεί το τμήμα που έχει πληγεί από την κακοκαιρία Daniel το 2023, από το Λιανοκλάδι μέχρι τη Λάρισα» αναφέρει χαρακτηριστικά ο ίδιος.
Η εμπιστοσύνη της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στα τρένα διερράγη το 2023, με τους ανθρώπους που έγιναν απρόθυμα «πρωταγωνιστές» αυτής της τραγωδίας να βλέπουν τη «επόμενη μέρα» του ελληνικού σιδηρόδρομου με σκεπτικισμό.
«Δεν πρόκειται να ξαναμπώ σε κανένα τρένο, όχι μόνο στην Ελλάδα, σε κανένα τρένο» λέει o Θοδωρής Ελευθεριάδης, που έχασε τη μητέρα του στο δυστύχημα.
«Δεν νομίζω ότι θα ξαναπάω στο σταθμό Λαρίσης να πάρω το τρένο» αναφέρει με τη σειρά της η Ευαγγελία Δρίγγα, που επέβαινε στο βαγόνι B2 της μοιραίας αμαξοστοιχίας.
Οι Θοδωρής Ελευθεριάδης και Ευαγγελία Δρίγγα
CNN Greece
Ο Γιώργος Περιβολιώτης, ηλεκτρολόγος-μηχανικός ΕΜΠ, πραγματογνώμονας και τεχνικός σύμβουλος ασφάλειας απαντά λακωνικά:
«Θα προτιμούσα να δω να υλοποιούνται μια σειρά από πράγματα για να μπορέσω να εμπιστευτώ το τρένο».
Ο Γιώργος Περιβολιώτης, ηλεκτρολόγος-μηχανικός ΕΜΠ, πραγματογνώμονας και τεχνικός σύμβουλος ασφάλειας
CNN Greece
Η ασφάλεια των επιβατών, όπως εξηγεί ο Διευθυντής Κυκλοφορίας του ΟΣΕ Νίκος Μπορομπόκας, είναι μέρος καθημερινού αγώνα.
«Δεν μπορούμε δηλαδή σε αυτή την περίπτωση να πούμε ότι ναι σήμερα έχουμε ασφάλεια και αύριο δεν έχουμε. Πρέπει ο αγώνας να μην σταματήσει ποτέ και να φτάσουμε σε ένα πολύ καλό επίπεδο, το οποίο αυτό θα μας δώσει αυτό που ζητάμε» αναφέρει χαρακτηριστικά ο ίδιος.
Συστήματα ασφαλείας και εκπαίδευση σε πρώτο πλάνο
«Ασφαλή Μέσα Μεταφοράς – όχι μόνο τρένα – σε όλο τον πλανήτη έχουμε, όταν τηρούνται ευλαβικά όλα τα μέτρα ασφαλείας. Και στα Τέμπη και στην Ισπανία και σε άλλα σιδηροδρομικά δυστυχήματα στην Ευρώπη, συγκεκριμένοι κανόνες ασφαλείας παραβιάστηκαν. Τα διδάγματα από τις τραγωδίες έχουν μπει σε τροχιά. Από τον Μάρτιο έχουμε παρουσιάσει ένα συγκεκριμένο σχέδιο, ψηφίσαμε ένα νόμο τον Ιούλιο και τον εφαρμόζουμε κατά γράμμα. Και με συστήματα αλλά και με αλλαγές στο ανθρώπινο δυναμικό, εκπαίδευση, αξιολόγηση και αυστηρότερους κανόνες λειτουργίας του προσωπικού» επισημαίνει στο CNN Greece ο Κωνσταντίνος Κυρανάκης.
Ο νέος σχεδιασμός για τον ελληνικό σιδηρόδρομο προβλέπει όχι μόνο την υλοποίηση όσων προβλέπονταν στη σύμβαση 717 αλλά και σειράς συμπληρωματικών δικλίδων ασφαλείας για το λεγόμενο «ανθρώπινο λάθος».
«Είναι πολλές οι αλλαγές. Ωστόσο, αν κάποια θα πρέπει να ξεχωρίσουμε, είναι η πρωτοβουλία του Railway.gov.gr. Είναι μια επανάσταση για μας σε ό,τι αφορά την υποστήριξη της ασφάλειας στην κίνηση των τρένων, καθώς για πρώτη φορά το διαρκές ζητούμενο, το οποίο είναι να ξέρουμε κάθε στιγμή, με ακρίβεια, το πού βρίσκεται κάθε τρένο, γίνεται πραγματικότητα» τονίζει ο κ. Σακαρέτσιος.
Ο Γενικός Γραμματέας του υπουργείου Μεταφορών Στέλιος Σακαρέτσιος
CNN Greece
Με τα νέα συστήματα ασφαλείας, όταν δύο τρένα βρίσκονται σε τροχιά σύγκρουσης το σύστημα το εντοπίζει άμεσα και ακούγεται ένα διαπεραστικό ηχητικό σήμα -μια σειρήνα κινητοποίησης.
«Άρα, την επόμενη φορά – που μακάρι να μην έρθει ποτέ – που δύο τρένα βρεθούν στην ίδια γραμμή, το σύστημα εγγυάται ότι θα το ξέρουμε αυτομάτως σε λίγα δευτερόλεπτα, προκειμένου να υπάρξει άμεση αντίδραση από τον ΟΣΕ για να αποφευχθεί και να μην επαναληφθεί ποτέ μια τραγωδία σαν αυτή των Τεμπών» εξηγεί ο ίδιος.
Αυτό καθίσταται δυνατό με την επιστράτευση της τεχνολογίας. Πλέον, σε κάθε μηχανή είναι εγκατεστημένο δορυφορικό ίντερνετ και συσκευές γεωεντοπισμού που επιτρέπουν στο Κέντρο Ελέγχου του ΟΣΕ να γνωρίζει ακριβώς πού βρίσκεται κάθε τρένο, με ακρίβεια λίγων εκατοστών.
Πώς θα φαινόταν στον πίνακα ελέγχου κυκλοφορίας και συμβάντων αν δύο τρένα βρίσκονταν σε τροχιά σύγκρουσης
CNN Greece
«Αυτό το κάνουμε στο σύνολο του σιδηροδρομικού δικτύου. Και στα 2.000 χιλιόμετρα» αναφέρει ο κ. Σακαρέτσιος.
Σύμφωνα με τον κ. Κυρανάκη, μέχρι το καλοκαίρι θα έχει υλοποιηθεί η δέσμευση για 100% τηλεδιοίκηση, 100% σηματοδότηση και 100% αυτόματη πέδηση, ενώ ο ΟΣΕ είναι ο πρώτος οργανισμός, που έχει προχωρήσει σε άρση της νομιμότητας στο Δημόσιο.
Ο αναπληρωτής υπουργός στέκεται επίσης στη νέα πλατφόρμα των τρένων:
«Ανεξαρτήτως του τι λέει ένας πολιτικός, τι ανακοινώνει μία κυβέρνηση, ένας υπουργός, σημασία έχει να δώσουμε ορατότητα στην ασφάλεια, να μπορεί να βλέπει κάθε πολίτης στο δικό του κινητό, αν εννοούμε αυτό που λέμε, αυτό κάνει το railway.gov.gr και νομίζω ότι για έναν γονιό, ο οποίος θα βάζει το παιδί του στο τρένο και θα μπορεί να βλέπει το δρομολόγιο, θα τον κάνει να αισθάνεται μεγαλύτερη ασφάλεια».
Το railway.gov.gr δείχνει πού βρίσκεται ένα τρένο
CNN Greece
Το ανθρώπινο δυναμικό και οι ελλείψεις
Ο Διευθύνων Σύμβουλος του ΟΣΕ Χρήστος Παληός, όπως και όλοι οι ομιλητές του ντοκιμαντέρ, συνδέουν στενά τα συστήματα ασφαλείας με τους ανθρώπους που εργάζονται στο σιδηρόδρομο: «οι άνθρωποι είναι που χειρίζονται τα συστήματα».
«Προτεραιότητά μας είναι οι άνθρωποι που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή. Σε αυτούς επενδύουμε» αναφέρει ο ίδιος, και συνεχίζει:
«Δεν είναι καθαρά αριθμητικό το θέμα, αλλά και ποιοτικό» αναφέρει.
Το οριστικό οργανόγραμμα του νέου ΟΣΕ και ο εσωτερικός κανονισμός λειτουργίας που εγκρίθηκε προβλέπει περίπου 2.450 θέσεις εργασίας.
Στα μέσα Φεβρουαρίου προκηρύχθηκαν 33 νέες θέσεις Γενικών Διευθυντών και Διευθυντών.
Σύμφωνα με τον κ. Παληό «ο οργανισμός έχει 1.500 στελέχη» μεταξύ των οποίων το μόνιμο προσωπικό, οι συνεργάτες και όσοι απασχολούνται με παροχή υπηρεσιών.
Μέχρι το καλοκαίρι, όπως υποστηρίζει ο ίδιος, «θα προχωρήσουμε σε τουλάχιστον 300 επιπλέον προσλήψεις σε κρίσιμα καθήκοντα ασφαλείας, σταθμάρχες και κλειδούχους κατά προτεραιότητα».
Οι Νίκος Τσικαλάκης (αριστερά) και Κώστας Γενηδούνιας (δεξιά)
CNN Greece
«Προφανώς, το σύνολο των θέσεων δεν έχει καλυφθεί, αλλά σε συνεργασία με όλους τους Γενικούς Διευθυντές και Διευθυντές, υλοποιούμε το πρόγραμμα εργασίας, ούτως ώστε να εξασφαλίζεται η ασφάλεια» αναφέρει.
Οι ελλείψεις του προσωπικού είναι, όμως, είναι αυτή τη στιγμή μια πραγματικότητα, όπως εξηγεί ο κ. Τσικαλάκης:
«Όταν υπάρχουν εργαζόμενοι οι οποίοι εργάζονται 25, 26, 27 μέρες συνεχόμενα το λάθος είναι πολύ πιο εύκολο από ένα εργαζόμενο ειδικά σε κομβικές θέσεις που έχουν να κάνουν με την κυκλοφορία, αν δεν εργάζεται τουλάχιστον το οχτάωρο του και το πενθήμερο του για να μπορεί να ξεκουράζεται και να μπορεί να ανταπεξέλθει σε καταστάσεις κρίσης».
Προσθέτει δε ότι:
«Ειδικά εκείνη την εποχή που έγινε το εθνικό δυστύχημα, γιατί ήμασταν αυστηρά τότε 750, γιατί σήμερα, όπως σας είπα, και με το έκτακτο προσωπικό έχουν φτάσει 1.400, υπήρχαν εργαζόμενοι οι οποίοι δουλεύαν και 28 και 29 μέρες συνεχόμενα. Γιατί δουλεύουμε 24 ώρες, 365 μέρες στο χρόνο. Υπάρχουν, λοιπόν, πολλά περιστατικά που είναι έτσι διαμορφωμένο που υπάρχει υπερεργασία. Άρα η απόφασ είναι στην πολιτική ηγεσία του Υπουργείου ή συνεχίζουμε και δουλεύουμε 24 ώρες ή πρέπει τουλάχιστον να κοπεί μια βάρδια να δουλεύουμε 16 ώρες για να μπορούμε το προσωπικό να ξεκουράζεται και να λειτουργεί ανάλογα».
Ο Κώστας Γενηδούνιας συμπληρώνει:
«Στην κατάσταση που είναι σήμερα το δίκτυο, οι μηχανοδηγοί είναι οριακά επαρκείς, γιατί είχαμε αρκετές παραιτήσεις μετά τα Τέμπη μηχανοδηγών νέων στην ηλικία και χάσαμε και πέντε συναδέλφους μας στο δυστύχημα αυτό».
Σύμφωνα με τον γενικό γραμματέα εργαζομένων του ΟΣΕ, ο ελληνικός σιδηρόδρομος θα έπρεπε να έχει 3.500 εργαζόμενους:
«Εμείς πατάμε στην ευρωπαϊκή λογική που λέει ασφαλής σιδηρόδρομος σημαίνει πέντε άτομα ανά τρενοχιλιόμετρο. Αυτό σημαίνει ότι για την Ελλάδα πρέπει να υπάρχουν 3.500 εργαζόμενοι για να δουλεύουν 24 ώρες, 365 ημέρες. Σήμερα είμαστε λοιπόν 1.400, 500 μόνιμοι και οι υπόλοιποι είναι με ελαστικές σχέσεις εργασίας σε ένα οργανόγραμμα 2.100, το οποίο το έχει θεσμοθετήσει η ίδια η πολιτεία»
Οι δύο συνδικαλιστές στέκονται επίσης στην ανάγκη συνεχούς επιμόρφωσης του προσωπικού κάποιες μέρες κάθε χρόνο, κάτι που, όπως λένε, δεν έχει θεσμοθετηθεί.
Εκπαίδευση και άρση μονιμότητας στον ΟΣΕ
Διάλογοι των εργαζομένων που είδαν το «φως» από το μοιραίο βράδυ, προκάλεσαν την οργή της κοινής γνώμης και «άνοιξαν» τη μεγάλη συζήτηση για το πόσο εφικτή είναι τελικά η εξυγίανση του σιδηροδρόμου, και σε επίπεδο στελέχωσης.
Ο κ. Κυρανάκης σημειώνει ότι στον νέο ΟΣΕ τόσο η πρόσληψη όσο και η παραμονή ενός εργαζόμενου περνούν μέσα από «φίλτρα»: αξιολόγηση, προσομοίωση, ψυχομετρικά τεστ.
«Όσοι κριθούν ακατάλληλοι, θα φύγουν από τις θέσεις τους», δηλώνει, υπογραμμίζοντας πως ήδη έχουν υπάρξει απολύσεις.
Ο Νίκος Μπορομπόκας, Διευθυντής Κυκλοφορίας του ΟΣΕ
CNN Greece
Όπως εξηγεί ο Διευθυντής Κυκλοφορίας του ΟΣΕ, στην εκπαίδευση του προσωπικού έχει γίνει «μια μεγάλη αναβάθμιση».
Οι μήνες εκπαίδευσης των σταθμαρχών και των κλειδούχων αυξήθηκαν στους 18 από τους έξι έως οκτώ μήνες που ίσχυαν παλαιότερα.
«Εκτός των άλλων, αυτό που ήδη ξεκίνησε είναι η χρήση προσομοιωτή στη σχολή του ΟΣΕ, ο πρώτος εκ των οποίων είναι για τους μηχανοδηγούς και περιμένουμε μέσα στο καλοκαίρι να είναι και για τους σταθμάρχες. Πέρα από εκεί, η πρακτική τους, μέσα στο πεδίο, στους σταθμούς και στις τηλεδιοικήσεις, ο νέος έχει τώρα πιο πολλές ώρες και πιο πολύ χρόνο να μπει σε αυτό το κλίμα που λέμε του σιδηροδρόμου» λέει ο κ. Μπορομπόκας, εξηγώντας παράλληλα ότι πλέον γίνονται και πολύ αυστηρά ψυχομετρικά τεστ, σε συνεργασία με το ΓΕΕΘΑ.
Σε αυτό αναφέρεται και ο κ. Παληός:
«Σε συνεργασία με το ΓΕΕΘΑ, υλοποιείται για πρώτη φορά ένα σοβαρό πλάνο ψυχομετρικών, ψυχοκινητικών και ιατρικών εξετάσεων τόσο του προσωπικού που βρίσκεται σε κρίσιμα καθήκοντα ασφαλείας, όσο και του συνόλου του προσωπικού της εταιρείας, προκειμένου να γνωρίζουμε οι άνθρωποι μας ότι είναι ικανοί να βρίσκονται σε αυτές τις θέσεις».
Νέα τρένα το 2027, ανακαίνιση στους σταθμούς, Αθήνα – Θεσσαλονίκη σε 3,5 ώρες
Με βάση το σχεδιασμό, ο εκσυγχρονισμός και η αναβάθμιση του σιδηροδρόμου προβλέπει επίσης νέα τρένα, νέες υποδομές και νέους σταθμούς.
Στο πλαίσιο αυτό, σε λιγότερο από 18 μήνες αναμένονται 23 καινούρια τρένα με ιταλικό προϋπολογισμό 308 εκατ. ευρώ.
Το πρώτο δοκιμαστικό τρένο ήρθε στη Θεσσαλονίκη και ήδη εκτελεί δοκιμαστικά δρομολόγια.
Το σύστημα τηλεδιοίκησης
CNN Greece
Την ίδια ώρα, σύμφωνα με τον κ. Κυρανάκη, γίνεται προσπάθεια για «πραγματική ανακαίνιση» στους κεντρικούς σταθμούς σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη αλλά και του Προαστιακού, οι οποίοι παρουσιάζουν εικόνα εγκατάληψης.
«Μαζί με την ασφάλεια, έχει πολύ μεγάλη σημασία για μας να βελτιώσουμε και την ποιότητα, με νέα τρένα, νέες υποδομές, νέους σταθμούς αλλά και με μεγαλύτερη ταχύτητα, πάνω στον άξονα, έτσι ώστε να μπορέσεις το Αθήνα Θεσσαλονίκη να το κάνεις σε λιγότερο από 3,5 ώρες σε σχέση με τις 5, που ισχύει σήμερα», τονίζει ο υπουργός.
Είναι αυτά αρκετά;
Είναι άραγε τα μέτρα για τον νέο ΟΣΕ αρκετά για να ανακτηθεί το αίσθημα της αξιοπιστίας;
Οι απόψεις διίστανται…
«Δεν έχω ξαναμπεί στη διαδικασία να ξανασκεφτώ να πάρω το τρένο. Ωστόσο πιστεύω ότι είναι πιο ασφαλές από την άποψη ότι αυτό που έγινε ήταν συγκλονιστικό, οπότε θεωρώ ότι έχουν κάνει κάποια πράγματα για να διασφαλίσουν ότι τουλάχιστον δεν περνάνε δύο γραμμές αντίθετα την ίδια ώρα» λέει η Ευαγγελία Δρίγγα.
Εικόνα από τους πίνακες παρακολούθησης των τρένων στο Σιδηροδρομικό Κέντρο Αχαρνών (ΣΚΑ)
CNN Greece
«Ναι εγώ αισθάνομαι ασφαλής να μπω και μόνος μου και με την οικογένειά μου σε ένα τρένο. Και, όπως είπα και από την πρώτη ημέρα που ανέλαβα, αντιμετωπίζω αυτή τη δουλειά κι εγώ και όλη μας η ομάδα, σαν να είναι μέσα σε κάθε δρομολόγιο το δικό μας παιδί» δηλώνει ο κ. Κυρανάκης.
«Καταλαβαίνω τη δυσπιστία που μπορεί να έχει ο κόσμος ως προς τον ελληνικό σιδηρόδρομο, όμως εγγυώμαι ότι καταβάλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια, προκειμένου να αλλάξουμε σελίδα και να ξανακερδίσουμε την εμπιστοσύνη του κόσμου» λέει με τη σειρά του ο κ. Παληός.
Ο κ. Τσικαλάκης καταλήγει:
«Δεν μπορώ να προτείνω σε κάποιον τι να χρησιμοποιήσει… Σαν συνδικαλιστής μετακινούμαι… Και στο 80% χρησιμοποιώ το τρένο».
