Η απόφαση για τα κέντρα επιστροφής μεταναστών εκτός ΕΕ θα τεθεί σε εφαρμογή άμεσα.
Το Συμβούλιο Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ συμφώνησε την Πέμπτη στο Λουξεμβούργο για την εφαρμογή ευρωπαϊκού κανονισμού, που αφορά στις επιστροφές μεταναστών χωρίς δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ.
Το νομοθετικό πλαίσιο επιτρέπει τη δημιουργία κέντρων επιστροφής – τα λεγόμενα return hubs – εκτός της ΕΕ, όπου θα μπορούν να μεταφέρονται υπήκοοι τρίτων χωρών των οποίων η αίτηση ασύλου έχει απορριφθεί και έχουν λάβει απόφαση επιστροφής.
Από την ΕΕ σημειώνεται ότι στα αμέσως επόμενα βήματα είναι η δημοσίευση του κανονισμού στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ και η άμεση ισχύ του την επομένη της δημοσίευσης. Ορισμένες διατάξεις, όπως αυτές που αφορούν στους κόμβους επιστροφής, θα εφαρμοσθούν άμεσα. Άλλες διατάξεις, οι οποίες απαιτούν προπαρασκευαστικές εργασίες, θα εφαρμοσθούν ένα χρόνο μετά την έναρξη ισχύος.
Η επιστροφή μεταναστών – απειλή για την ασφάλεια
Οι νέοι κανόνες εισάγουν ειδικά μέτρα για όσους ενέχουν κίνδυνο για την ασφάλεια. Για παράδειγμα ένα κράτος μέλος θα μπορεί να επιβάλει απαγόρευση εισόδου με αόριστη διάρκεια, αν αυτό αιτιολογείται και είναι ανάλογο προς τον κίνδυνο ασφαλείας. Το κράτος μέλος θα μπορεί ακόμα να θέσει υπό κράτηση τέτοιους υπηκόους τρίτων χωρών για πάνω από 2 χρόνια. Ωστόσο δεν αναφέρεται ποιος, υπό ποιες συνθήκες και πώς ορίζεται η απειλή.
Τι ορίζουν ο νέοι κανονισμοί
Παράλληλα, καθορίζει διαδικασίες για την επιστροφή των μεταναστών που ισχύουν σε ολόκληρη την ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων αυστηρότερων κανόνων για την επιστροφή ατόμων που συνιστούν απειλή για την ασφάλεια. Οι κανόνες, σύμφωνα με την ανακοίνωση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, παρέχουν στα κράτη μέλη περισσότερα εργαλεία για την υλοποίηση των επιστροφών των μεταναστών.
Παρέχουν επίσης στα κράτη μέλη τη δυνατότητα δημιουργίας κέντρων επιστροφής σε χώρες εκτός ΕΕ. Όλα τα μέτρα που αφορούν τις επιστροφές πρέπει να εφαρμόζονται με πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων, διευκρινίζεται. «Σχεδόν δύο στους τρεις που παίρνουν την εντολή να αποχωρήσουν από την ΕΕ, στην πραγματικότητα δεν φεύγουν. Ο κανονισμός που υιοθετήθηκε σήμερα θα βοηθήσει τα κράτη μέλη για να εφαρμόσουν της επιστροφές αποτελεσματικά» σχολίασε ο Jim O’Callaghan, υπουργός Δικαιοσύνης και Μετανάστευσης της Ιρλανδίας, σημειώνοντας πως η κοινή αυτή προσέγγιση για τη διαχείριση της μετανάστευσης από κοινού είναι κρίσιμης σημασίας.
Οι υποχρεώσεις όσων δεν έχουν δικαίωμα παραμονής
Στο πλαίσιο της ολοκληρωμένης προσέγγισης της ΕΕ για τη μετανάστευση, οι νέοι κανόνες, οι οποίοι θα τεθούν σε ισχύ τις επόμενες εβδομάδες, συμπληρώνουν το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο και θα συμβάλουν στην επιτυχή εφαρμογή του. Η ΕΕ διευκρινίζει πως ο νέος κανονισμός επιβάλλει υποχρεώσεις σε όσους δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ.
Ο νέος κανονισμός επιβάλλει την υποχρέωση σε όσους δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ να φύγουν από το κράτος- μέλος και να συνεργαστούν με τις αρχές.
Η μη συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις μπορεί να οδηγήσει σε κυρώσεις, μεταξύ των οποίων μειωμένες παροχές και χορηγήσεις αδειών σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, άρνηση σε κίνητρα που παρέχονται για την προώθηση της οικειοθελούς επιστροφής, χρηματικές κυρώσεις ή ακόμη και ποινικές κυρώσεις, εφόσον προβλέπονται από την εθνική νομοθεσία.
Ευρωπαϊκή εντολή επιστροφής και αμοιβαία αναγνώριση των αποφάσεων
Οι νέοι κανόνες θεσπίζουν μια ευρωπαϊκή εντολή επιστροφής, ένα έντυπο στο οποίο τα κράτη – μέλη θα πρέπει να καταχωρούν τα βασικά στοιχεία της απόφασης επιστροφής. Με αυτόν τον τρόπο, θα παρέχονται στα κράτη μέλη οι απαραίτητες πληροφορίες για την αναγνώριση αποφάσεων επιστροφής, που έχουν εκδοθεί από άλλα κράτη μέλη.
Η αμοιβαία αναγνώριση των αποφάσεων επιστροφής θα προς το παρόν παραμένει προαιρετική και θα μπορεί να επανεξεταστεί τρία χρόνια μετά την έναρξη ισχύος των νέων κανόνων. Κατόπιν, η Επιτροπή ενδέχεται να υποβάλει νομοθετική πρόταση για την καθιέρωση της αμοιβαίας αναγνώρισης ως υποχρεωτικής.
Τα κέντρα επιστροφής εκτός ΕΕ
Οι νέοι κανονισμοί θα επιτρέπουν ακόμα στα κράτη μέλη την επιστροφή μεταναστών, που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ και για τους οποίους έχει εκδοθεί απόφαση επιστροφής σε κέντρα υποδοχής, τα οποία έχουν συσταθεί σε χώρες εκτός ΕΕ.
Σύμφωνα με τους κανονισμούς αυτό προϋποθέτει τη σύναψη συμφωνίας ή διευθέτησης με την εν λόγω χώρα εκτός ΕΕ. Οποιαδήποτε τέτοια συμφωνία ή διευθέτηση μπορεί να συναφθεί μόνο με χώρα εκτός ΕΕ, η οποία – όπως ορίζει η επίσημη γραμμή της ΕΕ – σέβεται τα διεθνή πρότυπα για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις αρχές του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της αρχής της μη επαναπροώθησης. Από τις συμφωνίες αυτές εξαιρούνται οι ασυνόδευτοι ανήλικοι.
Η πρόταση Πλεύση
Η ελληνική πρόταση αφορούσε σε περιπτώσεις εργαλειοποίησης μεταναστευτικών ροών και υβριδικών απειλών στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Αθήνα από την πλευρά της είχε ζητήσει ένα ειδικό ευρωπαϊκό πλαίσιο για τις περιπτώσεις μαζικών και αιφνίδιων ροών, με ενισχυμένη επιτήρηση και δυνατότητα λήψης έκτακτων μέτρων.
Ο Θάνος Πλεύρης έχει ήδη περιγράψει τον μηχανισμό ως μια προσπάθεια να υπάρξει ευρωπαϊκή απάντηση σε συνθήκες κρίσης, υποστηρίζοντας ότι σε τέτοιες περιπτώσεις δεν μπορούν να εφαρμόζονται αποκλειστικά τα συνήθη εργαλεία διαχείρισης.
Στην ελληνική πρόταση περιλαμβανόταν, σύμφωνα με τον ίδιο τον υπουργό, και η δυνατότητα αναστολής της διαδικασίας ασύλου σε περιπτώσεις εργαλειοποίησης και μαζικών ροών, με την Αθήνα να ζητά ένα σαφές ευρωπαϊκό πλαίσιο για το πότε και υπό ποιες προϋποθέσεις θα μπορούν να ενεργοποιούνται έκτακτα μέτρα.
«Σε στιγμές κρίσης θα πρέπει να λαμβάνονται μέτρα εκτός του συνηθισμένου πλαισίου», έχει τονίσει ο Πλεύρης, περιγράφοντας την ελληνική θέση.
Η συνάντηση στην Κοπεγχάγη
Σημειώνεται πως η Αθήνα, μαζί με τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Δανία και την Αυστρία, συμμετέχει στο λεγόμενο Core Group. Στην πρόσφατη συνάντηση των πέντε υπουργών στην Κοπεγχάγη, συμφωνήθηκαν οι βασικές αρχές του πλαισίου για τη συνεργασία με τρίτη χώρα. Το μοντέλο προέβλεπε τη δυνατότητα επιστροφής σε ασφαλή τρίτη χώρα προσώπων, των οποίων το αίτημα διεθνούς προστασίας έχει απορριφθεί, υπό τις προϋποθέσεις που θα προβλέπει το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο.
Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου έχει ξεκαθαρίσει ότι ο όρος «Return Hub» δεν παραπέμπει κατ’ ανάγκη σε ένα κλειστό κέντρο κράτησης. «Δεν μιλάμε για κέντρα με την έννοια, ότι κάποιος του οποίου η αίτηση ασύλου απορρίπτεται στέλνεται σε κλειστή εγκατάσταση σε τρίτη χώρα», έχει δηλώσει ο Θάνος Πλεύρης, εξηγώντας ότι ο στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα πλαίσιο για την πραγματοποίηση επιστροφών είτε στη χώρα καταγωγής είτε σε τρίτη χώρα εκτός ΕΕ.
Η ελληνική πλευρά είχε θέσει ως πολιτικό στόχο να λειτουργήσει ο πρώτος τέτοιος κόμβος στην Αφρική κατά τη διάρκεια της ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, το δεύτερο εξάμηνο του 2027.
