Αυτές είναι οι ιστορίες μιας… καμένης και σίγουρα παγωμένης γενιάς.
Η στέγη είναι ανθρώπινο δικαίωμα και όχι εμπόρευμα – μπορεί να το έχουμε γράψει, διαβάσει και φωνάξει εκατοντάδες φορές. Και, συνήθως, όταν μιλάμε για την στέγαση το μυαλό όλων μας πηγαίνει στα δυσθεώρατα ενοίκια ή τις αστρονομικές τιμές πώλησης των ακινήτων. Πολύ σπάνια αναρωτιόμαστε πως στ’ αλήθεια ζουν οι άνθρωποι μέσα στα σπίτια. Πως ζούμε εμείς μέσα στα σπίτια μας. Αυτές είναι οι παγωμένες ιστορίες μιας καμένης γενιάς.
Η Σια είναι που χρησιμοποίησε τη φράση «καμένη γενιά» καθώς μου μιλούσε για την θέρμανση. «Είμαστε καμένη γενιά όσοι επιλέξαμε να μην φύγουμε από την Ελλάδα με το ξέσπασμα της κρίσης, δεν υπάρχει μέρα που να μην το μετανιώνω και΄, τώρα πια, είναι αργά», μου λέει καθώς εξηγεί πως για να καλύψει τις θερμαντικές ανάγκες του σπιτιού που αγόρασε μόλις με δάνειο χρειάζεται να ξοδεύει το ένα τέταρτο του μισθού της! «Έχουμε ένα κοριτσάκι 4 ετών. Το παιδί δεν μπορεί να ζει σε ένα σπίτι με θερμοκρασία μικρότερη των 21 βαθμών. Το διαμέρισμα δεν έχει καν καλοριφέρ, αφού ο καυστήρας είχε να ανάψει 15 χρόνια κι οι προηγούμενοι ιδιοκτήτες τα ξήλωσαν. Έτσι, αναγκαστικά, καίμε τα κλιματιστικά όλη μέρα κι όλη νύχτα. Τα πάντα ακριβαίνουν κάθε μέρα, οι απολαβές μας είναι οι ίδιες κι εγώ δουλεύω για να πληρώνω θέρμανση και την δόση του δανείου. Πως να μην μετανιώνω που έμεινα εδώ;»
- 20,2% καθυστερεί ή αδυνατεί να καλύψει έξοδα θέρμανσης
- 23,2% καθυστερεί ή αδυνατεί να καλύψει την πληρωμή του ρεύματος
- 65,5% δαπάνησε περισσότερα για λογαριασμούς σπιτιού
ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ «Εισοδήματα- Δαπάνες νοικοκυριών 2025»
Δεν είναι πρωτότυπη, δυστυχώς, η ιστορία της Σίας. Είναι μια από τις πολλές παγωμένες ιστορίες που ακούσαμε μπαινοβγαίνοντας στα σπίτια της Αθήνας. Παγωμένες όχι μονάχα γιατί οι ένοικοί τους δίνουν μάχη για να κρατήσουν έξω από τα σπίτια τους το κρύο, αλλά γιατί τα όνειρά κι οι επιθυμίες τους μοιάζουν να έχουν παγώσει σε διαρκή αενάως επαναλαμβανόμενη στιγμή κρίσης. Που δεν επιτρέπει στη ζωή να ρέει και να εξελίσσεται. Ή που την σπρώχνει στα σουρεαλιστικά – κι όχι ευχάριστα – όριά της.
Όπως η περίπτωση που ζει η Σοφία, εκεί όπου τέσσερις οικογένειες χώρισαν τους (ενεργειακούς) τους δρόμους γιατί δεν μπορούσαν να συμφωνήσουν πως – και αν – θα θερμάνουν την οικογενειακή πολυκατοικία. «Ξεκινήσαμε, πολλά χρόνια πριν, με έναν ενιαίο καυστήρα πετρελαίου τέσσερις οικογένειες. Το καλοριφέρ άναβε προκαθορισμένες ώρες το πρωί και το βράδυ. Αλλά λίγο τα ωράρια δουλειάς, λίγο τα ωράρια των παιδιών, λίγο οι ηλικιωμένοι που έχουν άλλες ανάγκες και τα οικονομικά του καθενός, τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν», μας λέει η Σοφία.
Αρχικά, ο ένας καυστήρας έγινε δύο. Και στη συνέχεια κάθε όροφος ακολούθησε άλλο σύστημα θέρμανσης: οι του πρώτου ορόφου ήταν οι πρώτοι που έφυγαν αγοράζοντας δικό τους καυστήρα πετρελαίου με μπόιλερ, ενώ για τρεις χειμώνες δοκίμασαν και το φυσικό αέριο μέχρι την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία , οπότε επέστρεψαν στο πετρέλαιο. Στον δεύτερο όροφο έχουν ηλεκτρικούς θερμοσυσσωρευτές, αλλά σκέφτονται να βάλουν φυσικό αέριο. Στον τρίτο, έχουν τον παλιό καυστήρα του καλοριφέρ, αλλά σπάνια το ανάβουν. Ανάβουν όμως το τζάκι και κάποια ηλεκτρικά σώμαtα ή air-condition. Και στον τέταρτο έχουν πλέον φυσικό αέριο στο οποίο έχουν μείνει πιστοί από τότε που το έβαλαν. Αυτή η μικρή ενεργειακή Βαβέλ είναι πια αρκετά συνηθισμένη στην Αθήνα, που η κάθε οικογένεια καλείται να αντιμετωπίσει ολομόναχη την ενεργειακή κρίση.
- 23% προβληματίζεται περισσότερο για τα έξοδα στην ενέργεια (ηλεκτρικό ρεύμα, καύσιμα, θέρμανση), έναντι άλλων κατηγοριών εξόδων.
Επαγγελματικό Επιμελητήριο Αθηνών (E.E.A.), Ιούλιος 2026
Όπως ολομόναχοι την αντιμετωπίζουν κι όσοι ζουν μονάχοι – αυτούς δε η Πολιτεία τους αντιμετωπίζει μάλλον τιμωρητικά αν τυχόν δεν χωρούν στις ολοένα και πιο στενεμένες προδιαγραφές της ευαλωτότητας. Η Φαίδρα, εργένισσα κι ελεύθερη επαγγελματίας, δεν δικαιούται κανένα επίδομα και κάθε χρόνο πρέπει να λύσει τον ενεργειακό γρίφο του πως θα ζεστάνει το νοικιασμένο διαμέρισμά της σε μια πολυκατοικία που δεν έχει κεντρική θέρμανση.
Η Φαίδρα εργάζεται κυρίως από το σπίτι της, πράγμα που σημαίνει ότι χρειάζεται για πολλές ώρες την ημέρα, χειμώνα καλοκαίρι, να χρησιμοποιεί κλιματιστικά. «Εδώ και μια δεκαετία ο καυστήρας δεν έχει ανάψει, δεν μπορούσαν οι ιδιοκτήτες να συμφωνήσουν για το πόσο πετρέλαιο θα βάλουν, μετά υπήρχαν υποψίες μεταξύ τους ότι γίνονται λαθροχειρίες στις αγορές, στο τέλος χάλασε και δεν τον έφτιαξαν ποτέ. Στην αρχή αντιδρούσα, μετά άρχισα να ψάχνω λύσεις. Ξεκίνησα με τα καλοριφέρ λαδιού, κατέληξα στα κλιματιστικά, έβαλα κι ηλεκτρική κουβέρτα. Τα κόστη κάπως τα διαχειρίζομαι, όμως το σπίτι μου δεν έχει ποτέ θαλπωρή.
»Μου λείπει αυτή η θαλπωρή και να μην σκέφτομαι συνεχώς πόση ώρα είναι αναμμένο το κλιματιστικό και πόσα θα πληρώσω. Να μπορώ να είμαι ντυμένη όπως θέλω και να μπορώ να δουλέψω σε όποιο σημείο του σπιτιού θέλω κι όχι εκεί που βρίσκεται το air condition, να μην αφήνω τον φούρνο ανοιχτό μετά το μαγείρεμα για να δώσει το κάτι παραπάνω σε ζέστη. Η θαλπωρή είναι αμιγώς συνδεδεμένη με την ποιότητα ζωής. Δεν γίνεται να μην μπορείς να συγκεντρωθείς να κάνεις τη δουλειά σου γιατί η θερμοκρασία δεν είναι αυτή που πρέπει».
Τι γίνεται όταν η κεντρική θέρμανση εξαφανίζεται ακόμα και από πιο μεγάλα κτίρια, που στεγάζουν γραφεία; Η Βικτωρία είναι θυρωρός και διαχειρίστρια σε ένα τέτοιο κτίριο, που εδώ και χρόνια δεν έχει κεντρική θέρμανση.
«Πέντε χρόνια πριν που ανέλαβα χωρίς καλοριφέρ τα βρήκα κι ούτε καν υπάρχει πια συζήτηση να επιστρέψουν στην κεντρική θέρμανση’, μας λέει εξηγώντας πως και στους 37 χώρους εργασίας που υπάρχουν στο κτίριο δεν υπάρχουν πια καλοριφέρ. «Η γνώμη μου είναι πως αυτό είναι κακό για τα κτίρια ωστόσο και στις ανακαινίσεις που γίνονται ούτε καν υπάρχει η σκέψη για επιστροφή σε κάποιο είδος κεντρικής θέρμανσης», μας λέει η Βικτωρία, που ούτε στο σπίτι της έχει καλοριφέρ.
«Κι εκεί όταν μετακόμισα, κομμένο το είχανε, δεν συμφωνούσαν οι ιδιοκτήτες. Εμείς οι γέροι κάπως βολευόμαστε, εγώ την βγάζω σε ένα δωμάτιο το βράδυ με την σόμπα μου. Ο γιός μου όμως, που έχει δυο μικρά παιδιά και δεν έχουν κεντρική θέρμανση, πληρώνουν αστρονομικά ποσά», μας λέει.
- το 36,9% του πληθυσμού ζει σε σπίτια όπου δεν υλοποιήθηκε κανένα από τα μέτρο βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης, αν και χρειαζόταν.
ΕΛΣΤΑΤ, Έρευνα Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης των Νοικοκυριών: Έτος 2025
«Η στεγαστική κρίση δεν αποτυπώνεται μόνο στις τιμές των ενοικίων. Αποτυπώνεται και στις καθημερινές δυσκολίες των ανθρώπων», μας λέει ο μεσίτης Θέμης Μπάκας, ξεδιπλώνοντας «ιστορίες μιας Αθήνας που δυσκολεύεται να ζεσταθεί», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει. Από τα Πατήσια μέχρι την Κυψέλη κι από το Παγκράτι μέχρι τους Αμπελόκηπους και τα Εξάρχεια τα παγωμένα διαμερίσματα είναι μια νέα κανονικότητα που συναντά πολύ συχνά στη δουλειά του ο πρόεδρος του Πανελλαδικού Δικτύου E-Real Estates.
«Στο κέντρο της Αθήνας, πίσω από τις προσόψεις των παλιών πολυκατοικιών, υπάρχει μια πραγματικότητα που σπάνια βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης για τη στεγαστική κρίση. Μεγάλο μέρος του παλαιού κτιριακού αποθέματος κατασκευάστηκε όταν η κεντρική θέρμανση πετρελαίου αποτελούσε βασική επιλογή για τις πολυκατοικίες. Ένας κοινός καυστήρας, ένα λεβητοστάσιο και ένα δίκτυο σωληνώσεων εξυπηρετούσαν όλα τα διαμερίσματα. Η λειτουργία του συστήματος προϋπέθετε συλλογική συμμετοχή στην αγορά πετρελαίου και στις δαπάνες συντήρησης.
»Σήμερα όμως οι ανάγκες και οι οικονομικές δυνατότητες των νοικοκυριών έχουν διαφοροποιηθεί. Όταν οι συνιδιοκτήτες αδυνατούν να συμφωνήσουν για την αγορά πετρελαίου, η εγκατάσταση μπορεί να παραμένει ανενεργή, ακόμη κι αν ορισμένοι ένοικοι επιθυμούν να τη χρησιμοποιήσουν. Οι διαφωνίες αφορούν το κόστος, τις οφειλές κοινοχρήστων, τις ώρες λειτουργίας και τη συντήρηση του συστήματος. Οι συνέπειες, όμως, δεν είναι ίδιες για όλους. Ένας οικονομικά ευκατάστατος ιδιοκτήτης μπορεί να εγκαταστήσει αυτόνομη θέρμανση. Ένας ηλικιωμένος ή μια οικογένεια με περιορισμένο εισόδημα ενδέχεται να μην έχει αυτή τη δυνατότητα. Έτσι, η θέρμανση μετατρέπεται από κοινόχρηστη παροχή σε ζήτημα κοινωνικής ανισότητας μέσα στην ίδια πολυκατοικία».
Ενεργειακή υστέρηση των ελληνικών κατοικιών
«Πάνω από πέντε στα δέκα Πιστοποιητικά Ενεργειακής Απόδοσης βρίσκονται στις χαμηλότερες ενεργειακές κλάσεις», μας λέει ο Μπάκας αναδεικνύοντας πως η προβληματική θέρμανση πολλών παλαιών κατοικιών συνδέεται με το ευρύτερο ζήτημα της ενεργειακής κατάστασης που βρίσκεται το οικιστικό απόθεμα. «Τα ΠΕΑ αποτυπώνουν την ενεργειακή απόδοση των πιστοποιημένων κτιρίων ή κτιριακών μονάδων και όχι την οικονομική δυνατότητα των κατοίκων τους», μας εξηγεί σημειώνοντας ωστόσο ότι «τα ΠΕΑ αποτελούν ισχυρή ένδειξη εκτεταμένων ενεργειακών αδυναμιών, οι οποίες μπορούν να αυξάνουν το κόστος θέρμανσης και ψύξης. Η ενεργειακή υστέρηση δεν είναι μόνο τεχνικό πρόβλημα. Είναι οικονομικό και κοινωνικό ζήτημα, επειδή επηρεάζει άμεσα το κόστος και τις συνθήκες διαβίωσης των νοικοκυριών».
Σύμφωνα με την επεξεργασία στοιχείων του Buildingcert από το Πανελλαδικό Δίκτυο E-Real Estates,
- το 2024 το 53,23% των ΠΕΑ κατοικιών κατατάσσεται στις χαμηλές ενεργειακές κλάσεις Ε, Ζ και Η
- το 2025 το αντίστοιχο ποσοστό διαμορφώνεται στο 55,23%.
- αντίθετα, στις υψηλότερες ενεργειακές κλάσεις Α+, Α, Β+ και Β κατατάσσεται το 18,71% των πιστοποιήσεων το 2024 και περίπου το 17% το 2025.
- η ενεργειακή κλάση Η, η χαμηλότερη της κλίμακας, συγκεντρώνει το 28,72% των πιστοποιήσεων το 2024 και το 29,55% το 2025.
Πόσο επηρεάζει το είδος θέρμανσης την τιμή ενοικίασης, ρωτάμε τον έμπειρο μεσίτη. «Η ύπαρξη λειτουργικής και αποδοτικής θέρμανσης μπορεί να διαφοροποιεί ουσιαστικά την αξία που αποδίδει ένας ενοικιαστής σε μια κατοικία», αναφέρει ο Μπάκας υπογραμμίζοντας ωστόσο πως «στην πράξη η περιορισμένη προσφορά διαθέσιμων ακινήτων μπορεί να οδηγεί σε υψηλές ζητούμενες τιμές ακόμη και για διαμερίσματα με σημαντικές ενεργειακές αδυναμίες.
»Η ενεργειακή φτώχεια αρχίζει όταν ένα νοικοκυριό δυσκολεύεται να καλύψει τις βασικές ενεργειακές του ανάγκες. Η οικονομική ενίσχυση μέσω επιδομάτων θέρμανσης είναι σημαντική, αλλά δεν μπορεί να αντιμετωπίσει από μόνη της τις αδυναμίες του παλαιού κτιριακού αποθέματος. Τι αποτέλεσμα έχει η ενίσχυση για αγορά πετρελαίου όταν η πολυκατοικία δεν μπορεί να συμφωνήσει για τη λειτουργία του καυστήρα; Η λύση απαιτεί και ουσιαστική ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών.
»Πρέπει να αναρωτηθούμε τι σημαίνει πραγματικά αξιοπρεπής κατοικία. Μπορεί να θεωρείται κοινωνικά αποδεκτό ένας ηλικιωμένος να περιορίζεται σε ένα δωμάτιο για να αντιμετωπίσει το κρύο; Μπορεί να θεωρείται φυσιολογικό μια πολυκατοικία να διαθέτει πλήρη εγκατάσταση θέρμανσης, αλλά αυτή να παραμένει ανενεργή επί χρόνια;
»Η πραγματική στεγαστική κρίση δεν βρίσκεται μόνο στο πόσα χρήματα χρειάζεται κάποιος για να νοικιάσει ένα σπίτι. Βρίσκεται και στο αν, αφού πληρώσει το ενοίκιο, μπορεί να ζήσει μέσα σε αυτό με αξιοπρέπεια. Γιατί ένα σπίτι δεν αρκεί να έχει τέσσερις τοίχους και μια στέγη. Πρέπει να προσφέρει ασφάλεια, ζεστασιά και αξιοπρεπείς συνθήκες ζωής».