Ο Τιτάνας, ο μεγαλύτερος δορυφόρος του Κρόνου, παραμένει ένα από τα πιο αινιγματικά σώματα του ηλιακού συστήματος. Νέα μελέτη επιχειρεί να ρίξει φως στην προέλευσή του, αλλά και στη δημιουργία των εντυπωσιακών δακτυλίων του πλανήτη.
Τυλιγμένος σε μια πυκνή ομίχλη, ο Τιτάνας έχει περίπου το μισό μέγεθος της Γης και είναι ακόμη μεγαλύτερος από τον Ερμή – τόσο τεράστιος που η βαρυτική του έλξη κάνει τον Κρόνο να ταλαντεύεται και να γέρνει. Επιπλέον, απομακρύνεται από τον πλανήτη με ρυθμό περίπου 11 εκατοστών τον χρόνο, πολύ ταχύτερα απ’ ό,τι πίστευαν οι αστρονόμοι στο παρελθόν. Σε βάθος χρόνου, θα μπορούσε να φύγει εντελώς από την τροχιά του Κρόνου.
Η νέα μελέτη, που είναι διαθέσιμη στη βάση ArXiv και έγινε δεκτή για δημοσίευση στο περιοδικό The Planetary Science Journal, συνδυάζει δεδομένα από την αποστολή Cassini, παλαιότερες θεωρίες και σύγχρονες προσομοιώσεις. Προτείνει ότι πριν από περίπου μισό δισεκατομμύριο χρόνια υπήρχε ένα επιπλέον φεγγάρι γύρω από τον Κρόνο. Σύμφωνα με τον επικεφαλής της έρευνας, Matija Ćuk, ερευνητή στο Ινστιτούτο SETI, αυτός ο δορυφόρος συγκρούστηκε με τον Τιτάνα και ενσωματώθηκε σε αυτόν, αλλάζοντας δραστικά τη δυναμική ολόκληρου του συστήματος.
Άποψη του Τιτάνα από την αποστολή Cassini, με τον Ήλιο να φωτίζει τις βόρειες πολικές θάλασσες του φεγγαριού
NASA/JPL-Caltech/University of Arizona/University of Idaho
Η σύγκρουση θα μπορούσε επίσης να έχει δημιουργήσει τον Υπερίωνα, το μεγαλύτερο από τα μη σφαιρικά φεγγάρια του Κρόνου, το οποίο είναι πολύ μικρότερο από τον Τιτάνα, με διάμετρο περίπου 5% της δικής του. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, ο Υπερίων θα μπορούσε να είναι είτε θραύσμα της αρχικής σύγκρουσης είτε αποτέλεσμα συσσώρευσης υλικού που παρέμεινε σε τροχιά μετά το γεγονός.
Έτσι εξηγείται η κλίση του πλανήτη
Η ύπαρξη ενός χαμένου δορυφόρου φαίνεται να εξηγεί και την κλίση του Κρόνου. Ο πλανήτης περιστρέφεται με γωνία περίπου 26,7 μοιρών σε σχέση με το επίπεδο της τροχιάς του γύρω από τον Ήλιο. Παλαιότερα, οι επιστήμονες απέδιδαν αυτή την κλίση σε βαρυτικές αλληλεπιδράσεις με τον Ποσειδώνα. Ωστόσο, τα δεδομένα του Cassini έδειξαν ότι οι δύο πλανήτες δεν βρίσκονται σε απόλυτο συντονισμό, υποδηλώνοντας ότι κάτι λείπει από την εξίσωση.
Ο Υπερίων είναι το μεγαλύτερο από τα μη σφαιρικά φεγγάρια του Κρόνου
NASA/JPL/Space Science Institute
Το 2022 προτάθηκε ότι ένας χαμένος δορυφόρος, που ονόμασαν Χρυσαλλίδα (Chrysalis), θα μπορούσε να εξηγήσει την κλίση και τους δακτυλίους του Κρόνου. Η νέα μελέτη επεκτείνει αυτή την ιδέα, υποστηρίζοντας ότι δεν επρόκειτο απλώς για διάλυση ενός δορυφόρου που πλησίασε επικίνδυνα τον πλανήτη, αλλά για σύγκρουση δύο μεγάλων σωμάτων: του πρωτο-Τιτάνα και ενός προδρόμου του Υπερίωνα, που ήταν 1.000 φορές μεγαλύτερος από τον σημερινό – σαν μια μικρότερη έκδοση του Τιτάνα. Η βαρυτική επίδραση αυτού του χαμένου δορυφόρου θα κρατούσε τον Κρόνο και τον Ποσειδώνα σε συντονισμό για δισεκατομμύρια χρόνια· η εξαφάνισή του εξηγεί γιατί σήμερα η ευθυγράμμισή τους δεν είναι πλέον ακριβής.
Πώς δημιουργήθηκαν οι δακτύλιοι
Η σύγκρουση και οι μεταγενέστερες βαρυτικές αλληλεπιδράσεις ενδέχεται επίσης να οδήγησαν στη δημιουργία των δακτυλίων του Κρόνου, ίσως πριν από περίπου 100 εκατομμύρια χρόνια. Καθώς η τροχιά του Τιτάνα μεταβαλλόταν, διατάραξε μικρότερους εσωτερικούς δορυφόρους, προκαλώντας συγκρούσεις μεταξύ τους. Τα θραύσματα από αυτές τις συγκρούσεις θα μπορούσαν να αποτελούν το υλικό των σημερινών δακτυλίων.
Καλλιτεχνική απεικόνιση του Dragonfly, που αναμένεται να εκτοξευθεί το 2028 και να φτάσει στον Τιτάνα το 2034
NASA/Johns Hopkins APL
Η θεωρία παραμένει υπό διερεύνηση και η επιβεβαίωσή της θα απαιτήσει νέα δεδομένα. Καθοριστικό ρόλο αναμένεται να παίξει η αποστολή Dragonfly της NASA, ένα πυρηνοκίνητο ιπτάμενο ρομπότ σε μέγεθος αυτοκινήτου, που θα εξερευνήσει την επιφάνεια του Τιτάνα. Η εκτόξευσή του έχει προγραμματιστεί για το 2028 και η άφιξη στο φεγγάρι του Κρόνου αναμένεται στα τέλη του 2034.
Με πληροφορίες από: Astronomers say they have solved one of Saturn’s greatest mysteries by Jacopo Prisco
